Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-08-28T10:14:04.082158+00:00

Инжил: Маркли

Инжил: Маркли

1. Маркли

1. Баяндарибти дугьби

2. Картаби (Инжил)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ГЬАЛАГЪАЙ

ХӀурматла учӀан!

ХӀела гьалаб авал ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадурхуси табтар саби. Илди жузани Сагаси ВягӀдала тарихласи бутӀа бетарахъули саби ва ГӀиса МасихӀла гӀямруличилара, къуллукъбирниличилара ва илкьяйдали МасихӀла Умматла цаибти гунзрачилара бурули саби. Эски ВягӀдаличил бархли Сагаси ВягӀдали Библия цалабирхъули саби – ил жузала Жуз, сабира даршдусмала бухӀнаб дунъяличиб бегӀлара бучӀуси жузли бетаурси ва кавлуси.

«Евангелион» ибси дев бетаъни хӀясибли грек мезла дев саби ва илини «ГӀяхӀхабар» ибси мягӀна иргъахъуси саби. БекӀлибиубси, нушала ца ахӀи авал ГӀяхӀхабар лер, ГӀиса МасихӀла мутагӀялимтани ва гьуни буцибтани делкӀунти – Матпейла, Маркла, Лукала ва Югьанна. ГӀисала гӀямру, вебкӀни ва мицӀириъни декӀар-декӀарти адамтани сипатдарнили, цадехӀ анцӀбукьлуми жура-журала хӀерлизир чедаэс имканбикӀахъули саби, ГӀиса МасихӀла белчӀуди ва сипат ункъли аргъахъес кумекбирули саби.

Авалра ГӀяхӀхабарлизир сипатдарибти анцӀбукьлуми кадиркули сари н. э. Ӏ даршдуслизир – Палестинализир. Итди замунтазиб Палестина Римла къайсарпачнала арилиуб сабри. Амма илаб хӀербирути жугьутӀуни чула дин бихӀес къайгъилизибри. Аллагьли Муса идбагличибад илдас бедибси динна хьулчи Зегъа сабри. Мусас гӀергъити гӀяхӀцад идбагунани гьалахили бурибсири МасихӀ – Аллагьли ЧеввикӀибси лявкьян ва Сунени адамтас бунагьла ва бебкӀала арилизибад берцуди лебху, или. Ва хӀера, нушала эрала бехӀбихьудличив Палестинала биштӀаси Бетлегьем шагьарлизив сунечи бахъхӀи хӀерси ГӀиса МасихӀ (ГӀиса Христос) акӀуб. «МасихӀ» ибсини (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли «христос») – «вакибси» ибси иргъахъуси саби.

Матпейличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор хӀекь бурчан Матпей Леви сайри. Ил ГӀиса МасихӀли Сунес гӀергъи вашахъес живарибсири ва вецӀнукӀира вакиллизивад цали варибсири. Ил ГӀяхӀхабар имцӀаливан христиан дин кьабулбарибти жугьутӀуназибадти бучӀантас белкӀунси саби. Матпейли сунела жуз Назаретлизивадси ГӀисала акӀудиличибад бехӀбирхьули сай. Илини чебиахъули саби ГӀиса жугьутӀунала халавегӀил дудеш Ибрагьимла ва Израилла пача Даудла наслулизивадси виъни. Эски ВягӀдализирад зумали къяяни дикули, Матпейли чебиахъули сай ГӀиса баягъи Аллагьли чеввикӀибси Пача ва Уцахъан виъни, Сай лявкьниличила жугьутӀунала идбагунани гьалахили бурибси.

Маркличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор сайри Марк Югьан, Барнабала узикьар. Ил бекӀтигъунти вакилтала лугӀилизи кархуси ахӀенри, амма ГӀисачила вягӀзуртаиркьусири гьаланачи вакил Павелличил, гӀур биалли вакил Петерличил Римлизив. Авал ГӀяхӀхабарлизибад ил бегӀлара къантӀа саби. Маркли имцӀали пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи ахӀи, баркьудлумачи, илдала лугӀилизиб Ерусалимлизирти ГӀисала ванзала гӀямрула гӀергъисигъуна жумягӀличи.

Лукачибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор – Лука, вакил Павелла баркьябазивад ца, санигӀят хӀясибли тухтур сайри. Ил ГӀисачил кадикибти бекӀлидиубти анцӀбукьлумала бикьри ахӀенри, хӀятта Израилла халкьлизивадсира ахӀенри. Амма илини хасси къайгъиличил бикьруми хьарбаиб ва цаси аллагьагартазибадти бучӀантас МасихӀла гӀямруличила ва баркьудлумачила лерилра дурусти баянти дучиб. Илини сунела ГӀяхӀхабар Матпейлис ва Марклис гӀергъи белкӀи виэс асубирар. Илини ГӀисала гӀямрула ва итзаманала тарихлати анцӀбукьлумала барх-ургала кабилзахъули сай. Илини хасси пикри бяхӀчииули сай айту-гъай чедетаахъили каргьахъниличи. Илала жузлизир илди тӀинтӀти литературалати хабуртили детарули сари (хаслира 14–16 бб). Илкьяйда тӀинтӀси хабар, сунезира жузла 10 бекӀ кадурхуси (9:51 – 19:27), лугули сай Ерусалимлизи ГӀисала гьуйчила.

Югьанничибадси ГӀяхӀхабар. Ил ГӀяхӀхабарла автор Югьан, гӀядатбихьни хӀясибли, ГӀисас бегӀлара дигахъути вакилтазивад ца сайри. 12-ралра вакилтазивад ил ца сай МасихӀличи вирхни багьандан кахӀевшили калунси ва хӀекьли ухънаваайчи хӀериубси. Ил ГӀяхӀхабар цархӀилти ГӀяхӀхабуртас гӀергъи сабри белкӀунси. Ил ГӀяхӀхабар динна багьудила пикрумани ва шигӀрула рурхӀути сипатунани цархӀилтачиб имцӀали бицӀили саби. Югьанни бекӀси пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи, амма илини лугути къантӀа айту журала гъай ахӀенну, ГӀисани гъамти мутагӀялимтас датурти, къиянти динна багьудила насихӀятуни сари.

Вакилтала Баркьудлумала жузли ГӀиса МасихӀличила ГӀяхӀхабар секьяйда тӀинтӀбикӀусирил бурули саби. Ил жузра Лукани белкӀунси саби. Ил жуз Лукачибадси ГӀяхӀхабарла хьарахъуд саби. Тарихласи хасси кьиматчебдеш леб илала, сенкӀун ил жуз христиантала цаибти замунтала анцӀбукьлумала гьабгӀергъиси белкӀли бетарули саби, ункъли гьар секӀал далуси авторли белкӀунси. Жузлизиб илини бурули сай ГӀиса зубрачи ахъуцили гӀергъи христиан дин тӀинтӀбиъниличила, ва христиантала жявхӀелла умматла гӀямруличила.

Жузла цаибил бутӀализиб (б. 1-7), Петерлара МасихӀла цархӀилти вакилталара вягӀзуртачибли (н. э. 30-ибти дд.), Ерусалимлизиб, Ягьудеялизиб ва Самариялизиб христиантала уммат бегӀгьалаб имцӀабиъниличила бурули саби. Жузла кӀиибил бутӀализиб (б. 8-28) бурули саби, секьяйда ГӀяхӀхабар Палестинала дура – Римлизи бикайчи тӀинтӀбиубал, секьяйда декӀар-декӀарти халкьанала адамтани христиан дин кьабулбирескабиибал. ГӀяхӀхабар Палестинала дура тӀинтӀбирнилизи хӀекьли мягӀничебси пай кабихьиб Тарсуслизивадси Павелли. Ил шурватнила история, вакилласи къуллукъбирниличи илала жи, илала вазипалати (МасихӀла вакил сайливан) хӀябал архӀя, Пеликсла, ПестӀла ва Агриппала гьалав сай ватахъни – илди лерилра Баркьудлумала жузлизир лер. ШуцӀалиибил бархӀи Ерусалимлизиб ГӀисачи бирхутачи кадацӀибти Дурхъати РухӀли христиантала уммат гӀур сипатдирути лерилра анцӀбукьлумазиб бикес ва чӀумабирахъес даимбариб.

Югьанна Гьаргбаркь. Югьанна «Гьаргбаркь» (грек мезли «Апокалипсис») – Сагаси ВягӀдала жузазибад бегӀлара гӀергъиси жуз саби. Авторла у саби жузлизибад гӀячихъбирули саби. Югьан – ил Аллагьла къуллукъчи ва идбаг сай, сайра МасихӀлис бикьридешдарни багьандан, гъамхӀисабли 90–96 ибти дусмазив Патмус бугъуличи дугӀаибси. Илаб Югьаннис Алагьличибад гьаргбаркь бедибсири. Ил манзил, илис гьалаб хӀебиубси, ГӀисала мутагӀялимтас гӀелабадбикибси манзил сабри. Римла кьяркьси къайсарпача Дамицианни алагьлисван сунес суждабирахъес тӀалаббирулри, ва сунес мутӀигӀли ахӀенти лебилра къирбирулри, хаслира МасихӀла мутагӀялимти.

Ил жуз цаибил яргалис БиштӀал Азияла (гьаннала Турция) христиантала умматуначи бяхӀчибирули саби. Илини чугӀиб гӀелабадкабикибтас жаваб лугули саби, челябкьлализиб бетарусиличила: ГӀиса МасихӀ сагали ванзаличи лявкьян, вайдешличибадра, бебкӀаличибадра, Аллагьличи ва Илала халкьличи къаршили пунтбиубти лебтачибадалра таманси чедибдеш сарху, ва Сунес марти адамтас даимси шабагъат луга.

Ил жуз, Сагаси ВягӀдала жузазибад баянбарес ва аргъес бегӀлара къиянси жуз биэсра асубирар: ил шигӀрула сипатунани ва, чӀянкӀли гӀурхӀели детаэс гӀягӀнити, гьалахили дурутани бицӀили саби.

Гьаланачи авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва цархӀилти жузи грек мезли делкӀунтири, амма христиан дин бузути 20 даршдусла духӀнар илди дунъяла даршани мезаначи шурдатуртири. Гьанна авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадерхурси жуз бегӀгьалаб дарган мезли дурабулхъули саби.

Гьалар дурадухъунтири декӀар-декӀарли шурдатурти жузи: Лукачибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 2:1–20 (2000); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2002); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2007); Югьанничибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 1:1–17 (2008); Лукачибадси ГӀяхӀхабар (2010) ва сагабарибси Лукачибадси ГӀяхӀхабарла айту-гъай (2017); Матфейличибадси ГӀяхӀхабар (2013). ГӀергъити дусмазир сагадарибти илди жузазиб дахъал дусмала бурсидеш багьарли саби. Идазир Библияла цацадехӀти бекӀлидиубти пикри-мягӀнубира дарсдарибтири. ГӀергъити дусмазир Эски ВягӀда шурбатурти цаибти жузира дураибтири. Эски ВягӀдала хӀябал жуз – Юнус, Рут, Эстер (2020).

Авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь жузи шурдатурси тилмачлис, редактортас ва дарган мезли Сагаси ВягӀда дурабухъахъес икьалабиубти лебтасалра Библия шурбалтуси Институтли баркалла балахъули саби. Библияла илди жузи нешла мезли дучӀес даргантас ахирра имканбакӀниличи нуша разилира.

Библия шурбалтуси Институт

Маркли

Маркли

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1

МАРКЛИЧИБАДСИ ГӀЯХӀХАБАР

ШизибикӀан ЯхӀъя

1^1•ГӀиса МасихӀличила, Аллагьла Уршиличила ГӀяхӀхабарла бехӀбихьуд. 2ГӀисайя идбагла табтарлизиб белкӀи кьяйда, Аллагьли иб:

«ХӀед гьалав Нуни Дила малаик урхьулра.

Илини ХӀед гьуни хӀядурбиру+.

3БацӀавлахъличив вявикӀусила тӀама:

„ХалавегӀиллис гьуни хӀядурбарая,

Илис дукьби дархьдарая!“».

4Ва, хӀера, бацӀавлахъличив ШизибикӀан ЯхӀъя вагьариуб. Аллагьличи чарбухъахъес жибирули, ил викӀулри: шизидакӀни кьабулбарая, хӀушала бунагьуни хасардатахъес багьандан+.

5Лебилра Ягьудеяла ванзаличибад ва Ерусалимлизибад лебилра халкь иличи башулри. Чула бунагьуначи мукӀурбикӀути илди, илини Иорданнизиб шизибикӀулри+. 6ЯхӀъя валрила балала палтарли вегӀиублири, вайлиуб кабцла ирира лебри. Илини дукути цӀурцӀби ва дугӀла варъа сарри. 7Ил вягӀзуртаиркьулри, викӀули:

– Наб гӀелавад Лявкьуси – набчив кьудратчевси сай. Ну, гӀяшиубли, Итала дабрила дабругуни арзесалра лайикьси ахӀенра. 8Нуни хӀуша шизидакӀира, Илини биалли хӀуша РухӀлизидикӀура.

ЯхӀъяни ГӀиса шизиикӀули сай

9•Илди бурхӀназив Галилеяла Назарет шагьарлизивадси ГӀиса вакӀиб ва ЯхӀъяни Ил Иорданнизив шизивакӀиб+. 10Шизивад дураулхъухӀели, ГӀисани, хапли гьаргбиубси закра, лагьаван Сунечи уряхӀихъути РухӀра, чедаиб+. 11ГӀур зубрачибад тӀама чехиб:

– Наб дигуси Урши – ХӀу сайри! Дила харидешра ХӀу сайри!+

Илбисли ГӀисала хӀялумцӀули саби

12Итмадан, Дурхъати РухӀли ГӀиса бацӀавлахъличи арукиб. 13ГӀисани илар авцӀали бархӀи деркӀиб ва илбисли Илала хӀялумцӀиб. Ил дугӀла жанивартала ургав хӀерирулри. Илис малаикунани къуллукъбирулри+.

ГӀисани Сунела вазипа бехӀбирхьули сай

14•ЯхӀъя туснакъварили гӀергъи, Аллагьличибад ГӀяхӀхабар балахъули, ГӀиса Галилеялизи вакӀиб. 15Ил викӀулри:

– Замана баили саби! Аллагьла ПачяхӀдеш гъамбиубли саби! Аллагьличи чардухъеная, ГӀяхӀхабарличи дирхаирая!+

ГӀисани мутагӀялимти чеббиркӀули сай

16Галилеяла урхьу-дублавад аркьухӀели, Илини, урхьулизи тур иргьути, Симунра, илала узи Андрейра чебаиб. Илди бялихъчиби сабри+. 17ГӀисани илдази иб:

– Наб гӀеларад даширая, Нуни хӀуша адамти бурцанти дирура+.

18Туранира датурли, илди бусягӀятал Илис гӀелабад арбякьун+. 19ГӀур, цакьадар тяйдибиубхӀели, ГӀисани, къаякъличир турани далиути, Зебедейла урши Якьубра, илала узи Югьанра чебаиб. 20ГӀисани илдира жибариб. Буцибти хӀянчизартачил дудеш Зебедей къаякъличив ватурли, илди ГӀисас гӀелабад арбякьун.

Жиндралаиубси адам

21•Илди Капернаум шагьарлизи бакӀибхӀели, сут бархӀи ГӀиса синагуглизи вякьун ва адамти руркъескайиб+. 22Илала белчӀудиличи халкь тамашабирутири, сенкӀун Илини илди, табтарчибаниван ахӀи, арила вегӀливан руркъулри+. 23Илзамана синагуглизив жиндралаиубси адам леври, илини хапли вявъиб:

24– ХӀед нушала се авара, назаретлан ГӀиса? ХӀу иша нуша талапдарес вакӀилрив? Нуни ХӀу чи сайрил балулра – ХӀу Аллагьла Дурхъаси сайри!+

25ГӀисани жиндлизи кьяркьли иб:

– ЛехӀахъину, илизибад дурабухъен!

26Ил адам гардарухъахъи, ахъли чӀярбяхъили, жинд илизибад дурабухъун+. 27Лебилра кахбиуб ва цализи ца суалбикӀесбяхӀиб:

– Иш се саби? Се сагаси белчӀуди сабси, илгъуна ариличил? Ишини, буюрикӀули, жиндрира далли Сунечи мутӀигӀдикӀахъулигу!+

28ГӀисачила хабар итмадан лебилра Галилеякад тӀинтӀбиуб.

ЗягӀипти сагъбарни

29ГӀур, синагуглизивад дуравхъи, ГӀиса Якьубличил ва илала узи Югьанничил Симунна ва Андрейла юртлизи вакӀиб. 30Симунна хъубеш неш, руржерилизирикили, карихьири. Иличила итмадан ГӀисази буриб. 31Гъамиубли, някъ буцили, ГӀисани ил ахъриахъуб. Илмадан илала руржери детахъиб ва сари илдас кьумур балкьарахъескарииб+.

32БерхӀира гӀелабикили, бархӀи ахъибхӀели, Иличи лебилра зягӀиптира жиндразибтира бихесбяхӀиб. 33Илдала унзала гьала шагьарла лебил халкь цалабикиб. 34Ил бархӀи ГӀисани бахъал адамти жура-журала излумазибад сагъбариб ва бахълизирад жиндри дураиб. Илини жиндри гъайдикӀахъес хӀедатур, сенкӀун илдани Ил Чи сайрил балулри+.

35•ГӀергъила бархӀи, шалахӀедикили лералли, ГӀиса бацӀси мерличи балгабарес арякьун+. 36Симунра иличилти цархӀилтира ГӀиса варгес умцӀербухъун. 37ВаргибхӀели, илдани ГӀисази иб:

– Лебилра ХӀегӀиб умцӀули саби.

38ГӀиса илдази викӀар:

– ЦархӀилти мякьларти шимазира аркьехӀе, Нуни итабра ГӀяхӀхабар балахъас, ил барес сайра Ну вакӀибси.

39Ил лебил Галилеякад ваши, синагугуназив вягӀзуртаиркьули ва адамтазирад жиндри дурайули.

Сисела изайзивси сагъварни

40•Гьачам ГӀисачи сисела[*] изайзивси адам гъамиуб ва, Илала гьалав кьукьмусикили, бусравухъун:

– ХӀед дигадли, ХӀуни ну умуварес вируд+.

41Иличи уркӀецӀибарили, някъ гьабатурли, ГӀиса гачикиб ва иб:

– Дигулрану, умуии!

42ИлхӀели, илала сисела изала пяхӀли бетахъиб, ва ил адам умукайуб+. 43ГӀисани илизи, арукьяхъес бурили, чӀумали хъарбариб:+

44– Вари, биубсиличила хӀуни чизилра мабурид. Амма кашишличи чеахъес укьен. Илала гӀергъи умуиъни багьандан Мусани хъарбарибси кьурбанбара. Ил адамтас бикьридешли бетарар+.

45Амма сунечил детауртачила илини гьар мерлар хабардуршес вехӀихьиб. Илала гӀергъи ГӀиса шагьарлизив дакӀу-гьаргли чейахъес хӀейраниуб, шагьарла дурав, бацӀси мерличив кавлулри. Сеннира, Иличи бахъал халкь гьар мерлабад башулри+.

2

ГӀисани чулахъ араварни

2^1•Чумал бархӀи дикили гӀергъи, ГӀиса Капернаумлизи чарухъун. Ил хъулив виъниличила хабар тӀинтӀбиуб+. 2Бахъал халкь учибикиб, хӀятта унзала мякьлаб ганз кацӀес мер кахӀелун. ГӀисани илдази ГӀяхӀхабар балахъухӀели, 3авал адамли биркӀанти дуцибси ца адам хиб. 4Амма, адамтала бахъдешли, ГӀисачи гъамбиэс бирули ахӀенри. ИлхӀели илдани, ГӀиса левси мерличи хъалчлизиб тӀярхъибатур, ва, биркӀанти дуцибси, убушлав увяхӀатур+. 5Илдала бирхни чебаили, ГӀисани биркӀанти дуцибсилизи иб:

– Дила урши, хӀела бунагьуни хасардатурти сари!+

6Илаб кабиили табтарчибира лебри. Илди чула саби пикрибикӀулри: 7«Се сари Иш адамли дурути?! Аллагь валтӀули хӀейалли?! Ца Аллагьли ахӀи, гӀур чили вируси бунагьуни хасардатес?»+.

8ГӀисани биалли, Сунела рухӀли илди селичила пикрибикӀулил итмадан багьурли, иб:

– Се пикруми сарив хӀушала уркӀбазирти? 9Се гьамадлив биркӀанти дуцибсилизи эс: «ХӀу бунагьуназивад хасарвалтулри» яра «Касану хӀела убушра, вашен»? 10Амма ванзаличир бунагьуни хасардалтес Инса Уршила ари лебни хӀушази балахъас. Ва биркӀанти дуцибсилизи иб:

11– ХӀези викӀулра: айзи, убушра касили, хъайгӀи арукьен!

12Ил итмадан айзур ва, убушра касили, лебталалра гьалав дуравхъун. ИлхӀели, лебилра хӀяйранбиубли, Аллагьлис дезабикӀутири, бикӀули:

– Нушани гьачамалра илгъуна секӀал чехӀебаира!

ГӀисани Матпей Леви живарни

13•ГӀиса гӀурра Галилеяла урхьула дубличи арякьун, ва Иличи бахъал халкь бакӀиб. ГӀиса илди руркъескайиб. 14АркьухӀели, Илини хӀекь бурчуси мерличив кайибси Алпейла урши Леви чеиб ва илизи иб:

– Наб гӀелавад ваши!

Леви, айзурли, Илис гӀелавад арякьун.

15ГӀур ил Левила хъулив кьумур-алав кайибхӀели, бахъал хӀекь бурчантира бунагькартира Иличил ва Илала мутагӀялимтачил барх кабиилри. (Илис гӀелабад башутала ургаб илдигъунти бахъал сабри). 16Парисейтазибадти табтарчибани хӀекь бурчантачил ва бунагькартачил ГӀиса укули чеили, Илала мутагӀялимтази бикӀесбяхӀиб:

– Сен Ил хӀекь бурчантачил ва бунагькартачил укусив?!+

17ГӀисани илдала гъайла аргъиб ва иб:

– Тухтур хӀяжатси аратас ахӀенну, зягӀиптас сай. Ну гӀябидуни жибарес вакӀибси ахӀенрану, бунагькарти жибарес вакӀибсира+.

Дуббуцарличила жал

18•Гьачам ЯхӀъяла мутагӀялимти ва парисейти дуббуцибхӀели, чихъалирил ГӀисачи бакӀиб ва бикӀар:

– ЯхӀъяла ва парисейтала мутагӀялимти дуббурцули, ХӀела мутагӀялимти сен дубхӀебурцути+?

19ГӀисани илдази иб:

– Мекъличибти дуббурцес бирару, илхӀелира гелешмеш чула ургав левли? Ил чучил левцадхӀи илди дубхӀебурцар+. 20Амма ляркьян бурхӀни, гелешмеш илдачивад арку, хӀера, ил бархӀи илди дуббурцар+. 21Дуркьа палтарличи чилилра сагаси чӀянкӀила декӀа чехӀейбу, сенкӀун сагаси декӀали буркьа гъярудахъу ва тӀярхъи гьатӀира халабиур. 22Сагати чягъир чилилра дуркьа тӀагьнази кахӀертӀу, сенкӀун илди гъярудар, чягъир дурааркьян ва тӀагьни заядирар. Сагати чягъир сагати тӀагьнази дирар картӀути.

Сут бархӀиличила жал

23Гьачам, сут бархӀи, ГӀиса аршила ургабадси дякькад аркьулри. Илала мутагӀялимти аркьукад лугни удес бехӀбихьиб. 24Парисейтани ГӀисази иб:

– ХӀеръа, ХӀела мутагӀялимтани сут бархӀи барес асухӀебируси бирули!

25ГӀисани илдази иб:

– ХӀушани хӀебелчӀунраяв се барибал Даудли, агрилизибхӀели, сайра сунела адамтира гушбиубхӀели? 26Халакашиш АбиатӀарла манзиллизив секьяйда ил Аллагьла юртлизи ацӀибал ва Аллагьлис багъишла, кашишуна ахӀи деркес асухӀебирути дурхъати кьуцӀри, суненира дерки, сунела адамтасра дедибал.

27ГӀисани гӀурра чебатур:

– Сут бархӀилис адам ахӀенну, сут бархӀи адамлис саби акӀахъубси. 28Илбагьандан Инса Урши сут бархӀилара хужаим сай.

3

Берубси някъла вегӀ сагъварни

3^1•ГӀиса гӀурра синагуглизи вакӀиб. Илав берубси някъла вегӀ адам леври+. 2ГӀисачи чехӀеруди бирулри, рахли Илини сут бархӀи ил адам сагъваралли, Сай гӀяйиблаварес багьандан+. 3Берубси някъла вегӀлизи ГӀиса викӀар:

– Лебталалра гьала кайзи!

4ЦахӀнабикибти адамтази биалли, хьарбаиб:

– Сут бархӀи се барес асубирулив? ГӀяхӀдеш бирес яра вайдеш бирес асубирулив? Жан дерцахъес яра илди кадушес?

Илдани жаваб чархӀебатур+. 5Илдала уркӀби кьяркьдиъниличи децӀикӀули, ва, гӀясили илдачи хӀеризурли, ГӀиса чулахълизи викӀар:

– ХӀела някъ гьабати, гьари!

Чулахъли някъ гьабатур ва илала някъ сагъбиуб.

6Илабад дурабухъи, парисейтира гьирадгӀебтира ГӀиса секьяйда каршусил, саби-ургаб гъайбикӀескабииб.

ГӀисас гӀелабад бахъал халкь башни

7-8ГӀур, ГӀиса Сунела мутагӀялимтачил Галилеяла урхьуличи арякьун. Амма Галилеялизибад, Ягьудеялизибад, Ерусалимлизибад, Идумеялизибад, Иордан хӀеркӀла итатӀибад, Тирла ва Сидунна алавчарти мераначибад Илис гӀергъи хӀекьли бахъал халкь башулри. Илди ГӀисачи башулри, сенкӀун Илини дирути гьар секӀайчила бакьилри+. 9Учибикибти адамтази сай гъяжхӀерахъес багьандан, ГӀисани сунела мутагӀялимтази къаякъ хӀядурбарахъес хъарбариб. 10Илини бахъал адамти сагъбариб, ва ГӀисачи гачбикес дигули, зягӀипти ИличибяхӀ бетулхъулри+. 11ГӀиса чеибхӀели, жиндрачилти, бяхӀудибикили, вявбикӀутири:

– ХӀу – Аллагьла Урши сайри!+

12Илини биалли илдази Сай чи саял бурахъес кьяркьли къадагъабирусири+.

ГӀисани мутагӀялимти чеббиркӀули сай

13•ГӀиса дубурличи ацӀиб ва Сунес дигутигъунти адамти Сунечи жибариб. Илди Иличи бакӀиб. 14Илдазибад ГӀисани вецӀнукӀира мутагӀялим чеббикӀиб ва вакилти бариб: Сунечил барх бирахъесра, вягӀзурти дирахъес бурхьесра, 15адамтазирад жиндри дурайахъес ари бедесра. 16Ва хӀера, вецӀнукӀира чеббикӀиб: сунела уличи Петер ибси у имцӀабарибси Симунра,+
17Зебедейла урши Якьубра, илала узи Югьанра (ГӀисани илдас «Воанергес» ибси у бихьиб, илала мягӀнара «Къукъула адамти» ибси, саби),+
18Андрейра, Пилиппра, Барталамейра, Матпейра, Памара, Алпейла урши Якьубра, Паддейра, Кананит[*] Симунра+
19ва Искариут Ягьудара, суненира гӀур ГӀиса уведибси+.

ГӀиса ва жиндрала талхъан Белзибул

20•ХӀера, ГӀиса хъули чарухъун. Илаб гӀурра бахъал адамти цалабикили, Илис ва мутагӀялимтас кьацӀли букесалра имкан аги+. 21Иличила бакьили, Ил арукес Илала гъамти бакӀиб. Илди бикӀулри:

– Ишала аргъала бетахъили саби.

22Ерусалимлизибад бакӀибти табтарчиби бикӀулри:

– ГӀисази Белзибул[*] хьурабиубли саби ва Илини жиндрала талхъа цӀакьличил жиндри дурайули сай+.

23ИлхӀели илди жибарили, айту-гъай бурули, иб:

– Илбисли илбис секьяйда дугӀаэс бируси? 24Эгер духӀнарти душмандешличибли ца пачалихъ саби-бухӀнаб бутӀалли, ил пачалихъ кахӀевлан. 25Эгер духӀнарти душмандешличибли ца хъалибарг саби-бухӀнаб бутӀалли, ил хъалибарг кахӀевлан. 26Эгер илбисра, сунечи саби къаршили, душмандешлизиб биалли, илра кахӀевлан, илис ахир гӀеббиур. 27Амма, цӀакьсила юртлизи ацӀили, чилилра илала мас бигӀес хӀейрар, гьаланачи цӀакьси вигьи, гӀур бигӀялли ахӀенси. ЧӀянкӀли илхӀелицун илала юрт бигӀес вирар. 28ХӀекьдеш бурулра хӀушази: лерилра бунагьуначибад ва Аллагьлис бурибси диргалаличивад чебберхни бирар. 29Амма Дурхъати РухӀлис диргала бурибсиличивад даршдусмазибра чевверхни хӀебирар ва ил бунагь даимлис иличиб кавлан!+

30ГӀисани илкьяйда иб, сенкӀун цацабехӀти Сунези жиндла рухӀ хьурадиубли сари или, бикӀулри.

ГӀисала хӀекьси хъалибарг

31•ГӀиса левси юртличи Илала нешра узбира бакӀиб ва, дураб тӀашбизурли, Ил чучи живарахъес адам вархьиб+. 32ГӀиса бахъал халкьли алаввариб. Илизи бикӀар:

– ХӀера, ХӀела нешра, ХӀела узби-рузбира дураб ХӀечила хьарбикӀули саби.

33Илдази Ил викӀар:

– Чи сари Дила неш, чихъали саби Дила узби?

34ГӀур, Сай-алав кабиибти хӀулба чедибяхъили, викӀар:

– ХӀера, ишди саби Дила нешра узбира. 35Аллагьла ари таманбирусицун сай Наб узира, рузира, нешра+.

4

ВелгӀусиличила айту-гъай

4^1•ГӀисани гӀурра урхьула дублаб халкь руркъулри. Сунечи бакӀибтала бахъдешли, Илис къаякъличи кайэс чебуркъиб, цакьадар гьарахъикес багьандан. Лебилра халкь урхьудублаб калун. 2ГӀисани айту-гъайличил халкьлизи дахъал секӀал иргъахъулри, илдази викӀули:

3– ХӀера, гье дегӀес хъубзар дуравхъун. 4Илини гье делгӀухӀели цацадехӀти гье гьунила дубла кадикиб. Арцурли арцанти дакӀиб ва илди дергун. 5ЦархӀилти гье – къаркъубар ванзаличи кадикиб, гӀянжи камси сабхӀели, бусагӀят чедакӀиб. 6Амма, берхӀи ахъбиубхӀели, илди берхӀили цӀухдариб ва, хӀячми агни багьандан, деръуб. 7ЦархӀилти – муръухьла кьадубази кадикиб ва, муръухь берхъили, илди гӀянддакӀиб ва ризкьи хӀегиб. 8Амма тухъси ванзаличи кадикибти гье, цагӀяхӀил чедакӀиб ва хӀябцӀайнали яра урегцӀайнали, хӀятта даршнали имцӀаси сабухъ гиб!

9ГӀисани гӀур иб:

– Бакьес лихӀби лерсини бакьаб!+

Айту-гъайла мягӀна

10•Сунечил бархти чумал адамра, вецӀнукӀира мутагӀялимра сабицун калунхӀели, Илизи айту-гъайличила хьарбикӀесбяхӀиб. 11ГӀисани илдас жаваб чарбатур:

– Аллагьла ПачяхӀдешла дигӀяндешуни дални хӀушаб гибси саби. ЦархӀилтас биалли, гьар секӀал айту-гъайлизир дурути сари+. 12Илбагьандан илди хӀербикӀар, амма чехӀебиу, лехӀихъур, амма хӀергъу. Аллагьличи чарбухъалри, илди Аллагьли хасарбалти+.

ВелгӀусиличила айту-гъайла баян

13ГӀиса илдази викӀар:

– Ил айту-гъайла мягӀна хӀергъулрав? Секьяйда иргъидая цархӀилти айту-гъай? 14Хъубзарли белгӀуси дев саби+. 15Леб адамти, гьунила дубла кадикибти гьеличи мешути, чулира дев бакьибти, амма бакӀили илбисли итмадан ил дев арбухибти. 16Леб адамти къаркъубар ванзаличи кадикибти гьеличи мешути, чулира дев бакьибти ва разидешличил кьабулбарибти, 17амма хӀячми агарли, къияндешлизиб яра дев багьандан илдас гӀергъикабикибхӀели, жявли гӀелумбирути. 18ЦархӀилти – муръухьла кьадубази кадикибти гьегъунти – чузи бурибси дев бакьибти, 19амма дунъяла къайгънани, давла-масличи гъаргъдешлизибра ва цархӀилти хьуланазибра ил дев гӀяндбакӀили, сабухъ гес хӀебиубти+. 20Амма леб адамти, тухъси ванзаличи дегӀунти гьеличи мешути. Илдани дев бикьули саби, кьабулбирули саби ва сабухъ лугули саби – бегӀунсиличиб хӀябцӀайнали, урегцӀайнали, хӀятта, даршнали имцӀали+.

Чирагъличила айту-гъай

21•ГӀисани гӀурра иб:

– Хъабала яра тахла уди кабирхьес, чирагъ хъули бихув гьатӀи? ИлкӀун чирагъла кьасиличи кабирхьу+. 22Селра дигӀянсира лебси ахӀен, сабира гьаргхӀебируси, селра кӀапӀсира лебси ахӀен, сабира шалаличи дурахӀебулхъуси+. 23Бакьес лихӀби лерсини бакьаб!+

24ГӀисани илдази гӀурра иб:

– ХӀушани бикьусиличира гӀяхӀил лехӀдизирая. ХӀушани сегъуна сяхӀличил цархӀилтас умцулрал, хӀушабра илгъуна умцлаличил умцу, имцӀара балли биру+. 25СенкӀун, лебсилис гьатӀира бедили, имцӀабирар; сунела агарсила лебсира кебасили бирар+.

Челябкьуси гьеличила айту-гъай

26ГӀисани илдази буриб:

– Аллагьла ПачяхӀдеш гӀергъиси секӀайчи мешули саби: ванзаличи гье игьес адам аркьули сай. 27ХӀера, ил дугели усули сай, хӀерели алзули сай. БегӀунси гье биалли, челябкьули саби, чеди ахъбирули саби, аммаки ил секӀал секьяйда бетарулил илини балули ахӀен. 28Ванза саби-сабил бухъули саби: гьаланачи кьар, гӀур луги, гӀур ризкьили бицӀибси луги. 29Арши садаибхӀели, аршикьянаби бурхьу, сенкӀун аршила манзил сабаили саби+.

Горчицала кьякьличила айту-гъай

30•Ил гӀурра викӀи:

– Селичил цугбуцес вирара Аллагьла ПачяхӀдеш? Сегъуна айту-гъайличил сипатбарес вирара ил? 31Ил горчицала кьякьгъуна саби. БелгӀухӀели, дунъяличирти цархӀил гьелизибад, илала гье бегӀлара биштӀаси саби,+
32амма чебакӀили гӀергъи, хъучирти духълумачиб ил дебали халабиули саби, хӀятта илала дяхӀцӀилиур закла арцанта пукьни делшесра далли дирули сари.

33Илини гӀурра дахъал илдигъунти айту-гъай дуриб – илдани аргъес бирутицад. 34Айту-гъай агарли ГӀиса илдачил гъайхӀейкӀи, амма сунела мутагӀялимтачилцун калунхӀели, гьар секӀал баяндири.

ГӀисани бурям тӀашиули сай

35•ИлбархӀи бархӀехъ Илини сунела мутагӀялимтази иб:

– Урхьула итил дубличи детахъдулхъехӀе+.

36Халкьра уббатурли, илди, ГӀиса левси къаякъличи абииб. Илар цархӀилти къаякъунира лерри. 37Хапли урхьуличиб цӀакьси бурям бехӀбихьиб. Ругерти къаякъличи дирхъулри ва къаякъ шинни бирцӀесбяхӀиб+. 38ГӀиса биалли, бекӀлиу гӀяналара кабихьили, къаякъла гӀелашайчив усулри. Илдани Ил чеваргъахъиб ва бикӀар:

– МугӀяллим! Нуша ишар улхнила, марли, ХӀед авара агарав?!

39Чеваргъили, Илини дягӀлис къадагъабариб ва урхьулизи иб:

– Паргъатбии! ТӀаш!

ДягӀ тӀашбизур ва урхьуличи таманси лехӀдеш чебихьун.

40ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша сен илцад урухтирая? Аллагьличи дирхни агарсив хӀушала?

41Илди хӀекьли урухбиубли, цализи ца бикӀесбяхӀиб:

– Чи саяра Иш, бурямти ва урхьни булан Сунес мутӀигӀси?!

5

ГӀисани жиндразивси сагъирули сай

5^1•Илди, урхьула итил дубличи бетахъбухъи, герасинлантала мер-мусаличи бакӀиб. 2ГӀиса къаякъличивад увяхӀахъиб. Итмадан, жиндралаиубси ца адам, иникъхӀябразивад Илис гьала дуцӀухъун.

3Ил адам иникъхӀябразив хӀерирулри ва чилилра шинжирта вигьес бирули ахӀенри: 4чуйнара шинжирта вигьихьалли, дигьунти шинжиртира къябкайулри, кьяшмачирти шинжиртира дялчулри. Ил тӀашаэс чилалра цӀакь биули ахӀенри. 5Мурталра – дугелира хӀерелира, хӀябразивра дубуртачивра чӀяркайкӀули, сунес сай къаркъуба вирхъусири. 6Гьарахъли левалли ГӀиса чеили, ил дуцӀли вакӀиб ва ГӀисас икрамбариб. 7Илини ахъси тӀамаличил чӀярбяхъиб:

– ГӀиса, ЧихъчевяхӀси Аллагьла Урши, набзибад ХӀед се дигулри? Аллагь багьандан тилади саби, ну гӀязабмабуркӀаба!+

8СенкӀун илис гьалаб ГӀисани ибсири: «Жинд, дурабухъен хӀу ил адамлизибад», или.

9ГӀисани илизи хьарбаиб:

– ХӀед чи бикӀара?

Илини жаваб чарбатур:

– Дила у – хӀуреба саби, сенкӀун нуша дахъал сарра.

10Ил ГӀисази тиладиухъун, ишди мер-мусаличирад жиндри дугӀмайид или. 11Тяп илзамана дубурла бяхӀличиб цурмала халаси хӀенкь гӀяйбикӀулри. 12Жиндрани ГӀисази тиладибариб:

– Нуша итди цурмази дархьаба, илдази кадухъахъес датаба.

13ГӀисани датур. Адамлизирад дурадухъи, илди цурмази кадацӀиб. Илмадан гьайбиубси, кӀел азирличи абиркуси цурмала хӀенкь, гъятӀбулхъличибад урхьулизи тӀяхӀкабухъун ва кягӀун. 14ЦурмигӀелаби, дуцӀли бякьи, шагьарлизиб ва алавчарти мер-мусаличиб бетаурсиличила буриб. Се бетаурлил чебаэс адамти бакӀиб. 15Ила бакӀибти адамти, ГӀисачи гъамбиубхӀели, сунези жиндрала хӀуреба хьурабиубси адам, вегӀиубли ва аргъалачевли чеили, илди уркӀбухъун. 16Биубси чебаибтани жиндрарлис ва цурмас бетаурсиличила илдази буриб. 17ИлхӀели илди ГӀисази, чула мер-мусаличивад арукьяхъес, тиладибикӀесбииб+. 18ГӀиса къаякъличи айрухӀели, баягъи, гьалав жиндразивси адамли, Сунечил укахъес тиладибариб. 19Амма ГӀиса кьабулхӀейкиб:

– ХӀела хъайгӀи арукьен. Аллагьли хӀед барибсиличила ва хӀечи Илала ряхӀмучевдешличила гъамтази бура, – иб ГӀисани.

20Ил арякьун ва, ГӀисани сунес барибсиличила ВецӀшагьарла халкьлизи бурескайиб. Илала хабарличи лебилра тамашабирутири+.

Яирла рурси мицӀиррарни ва зягӀипси арарарни

21•ГӀиса къаякъличив ит дубличи чариубхӀели, Ил-алав, урхьула дублаб, сагадан бахъал халкь чукурбикиб. 22ХӀера, синагугла халатазивадси Яир бикӀуси адам ила вакӀиб ва, ГӀиса чеили, Илала кьяшмала гьала кьукьмусикиб+
23ва дебали тиладиухъун:

– Дила рурси рубкӀули сари, ваши, иличи някъби чедуца, ил сагъриахъес ва мицӀирли калахъес.

24ГӀиса иличил варх арякьун. ГӀелабад батбихьибти адамтала бахъдешли, Ил гъяжирулри. 25Илар лерри вецӀнукӀира дус хӀичяхӀла изай инжитрарибси хьунул адамра. 26Бахъал тухтуртани ил инжитрариб, сагъриэс сунела лебилра лебдеш харжбариб, амма гьатӀиралра вайриъни ахӀенси, илис сегъуналра къулайдеш хӀебиуб. 27ГӀисачила бакьили, адамтала ургарад, Иличи гӀеларад гъамриуб ва Илала гӀябаличи ил гачрикиб. 28СенкӀун ил рикӀусири: «Нагагьладан Илала гӀябаличи гачрикаслира, ну сагърираси»+. 29Илмадан хӀи тӀашдизур ва илини сари сагъриъниличила багьур. 30Сунела цӀакь Сунезибад дурабухъни багьурли, ГӀиса адамтачи шуряхъиб ва хьарбаиб:

– Дила палтарлизи чи гачикиба+?

31Илала мутагӀялимти Илизи бикӀар:

– ХӀуни чебиулри учибикибти адамтани ХӀу гъяжирули виъни, сен гьатӀи «Набчи чи гачикиба?» викӀулри?

32Ил алав хӀерикӀулри, ил барибси чераэс багьандан. 33Сунес биубси аргъили, урухриубси ва руржуси хьунул адам, ГӀисачи гъамриуб, Илала гьалар кьукьмусрикиб ва гьар секӀал дархьли дуриб.

34ГӀисани илизи иб:

– Дила рурси! ХӀела рирхнили хӀу рерцахъири! Саламатли рукьен ва арали ратаби!+

35ГӀиса илкьяйда викӀули левалли, синагугла халал Яирла хъулибад бакӀибти адамти бикӀар:

– ХӀела рурси ребкӀили сари, МугӀяллим инжитирес гӀягӀнилив хӀед?

36Илдала гъайличи пикрилра бяхӀчихӀеили, ГӀисани синагугла халаллизи иб:

– УрухмакӀуд, амма вирхен!

37Петерра, Якьубра, илала узи Югьанра ахӀенси, Илини Сунес гӀелавад чилра вакӀахъес хӀетур+. 38Синагугла халал Яирла хъули бакӀибхӀели, ГӀисани бархибдеш чебаиб. Адамти бисулри ва агьибикӀулри.

39ГӀиса, ила ацӀили, илдази викӀар:

– Сен гъузгъалдидикилра ва дисулра? Рурси ребкӀили ахӀенну, русули сари+.

40Илди Иличибад дукалкӀулри. Хъулибад лебилра дураили, рурсила дудешра нешра ва сунечил бархтира барх касили, ГӀиса рурси лерси хъули ацӀиб. 41Рурсила някъра буцили, викӀар:

– ТӀалита къум! (Илала мягӀна саби: «ХӀези викӀулра, рурси, аризи!»)+.

42Рурси илмадан аризур ва рашескарииб. Ил вецӀнукӀира дус риублири. Лебилра адамти дебали хӀяйранбиуб. 43Илаб бетаурсиличила чизилра хӀебурахъесра чӀумали хъарбарили, ГӀисани рурсилис беркала бедахъес буриб+.

6

Назаретлизив ГӀиса кьабулирули ахӀен

6^1•ГӀиса илавад арякьун ва Сунела минала шагьарлизи чарухъун. Иличил барх Илала мутагӀялимтира бакӀиб+. 2Сут бархӀи сабаибхӀели, Ил синагуглизив халкь руркъес вехӀихьиб. Иличи лехӀихъути бахъал халкь, тамашабиубли, бикӀулри:

– Илди Илала чинарадтира? Се пасихӀдеш сарив Итис дедибти? Итини Сунела гӀяламатуни секьяйда дирутира?!+
3Марияла урши ва Якьублара, Юсийлара, Ягьудлара, Симуннара узи – кьисла уста ахӀену Ил? Ишаб нушачил барх ахӀену гьатӀи Илала рузбира?

Илбагьандан илдани Ил увватур+. 4ГӀисани илдази иб:

– Гьар-чинабалра идбагла хӀурмат бирар, амма сунела ватӀайзибра, гъамтала ургабра, хъалибарглизибра хӀебирар+.

5Илбагьандан ГӀисани илаб цалра гӀяламатла секӀал барес хӀейуб, някъби чедурцули, цакамти адамти сагъбарницун ахӀенси. 6Илди хӀебирхниличи Ил тамашаиуб. ГӀур, алавти шимикад вашули, халкь руркъи.

ГӀисани Сунела мутагӀялимти бурхьули сай

7•ГӀисани вецӀнукӀира мутагӀялим жибариб. Жиндрала чебкад илдас ари бедиб ва илди кӀи-кӀили бурхьес вехӀихьиб+. 8ГӀисани илдачи хъарбариб:

– ХӀушачил барх тӀерхьа ахӀи, цархӀил селра – я кьацӀ, я тавра, я арц камайсидая. 9Кьяшмачи дабри чегьая, амма кӀел хӀева камайсидая.

10ХӀуша чила юртлизи адацӀадалра, ардукьяйчи ил мерлар кавленая. 11Амма чинар-биалра хӀуша хьурахӀедарадалли ва хӀушачи лехӀхӀехъалли, илдачирад аркьухӀели, хӀушала кьяшмачирти хяса пяхӀкадарая – илдас бикьридешлис+.

12ГӀур Илала мутагӀялимти арбякьун, халкь Аллагьличи чарбухъахъес жибикӀули калун+. 13Илдани адамтазирад дахъал жиндри дураиб ва, зайтунна[*] гӀявадешли бикули, бахъал адамти сагъбариб.

ШизибикӀан ЯхӀъя вебкӀни

14•ГӀисачила хабар пача Гьирадличира баиб, сенкӀун гьар мераначиб ГӀисала у баланбиуб. ЦацабехӀти бикӀулри:

– Ил вебкӀибихӀивад мицӀириубси ШизибикӀан ЯхӀъя сай, илбагьандан саби Илизиб гӀяламатла цӀакь лебси+. 15ЦархӀилти, ил Ильяс сай, бикӀулри. ГӀурилти биалли, ил гьаб-убла идбагуназивад ца сай, бикӀулри+. 16Амма Гьирадли, илди дакьили, иб:

– Ил, нуни сунела бекӀ чеббяхъибси ва бебкӀибтазивад мицӀириубси, ЯхӀъя сай.

17Гьалар сунела узи Пилиппла хьунул рируси Гьирадат сунес кариибхӀели, Гьирадли бархьили, ЯхӀъя уцахъили, вигьи, туснакъла катур+. 18ЯхӀъя биалли, Гьирадлизи викӀусири:

– ХӀела узила хьунул хӀед кариэс асухӀебирар.

19Иличибли Гьирадатла ЯхӀъячи гьими акӀуб, ил кавшес дигулиахъиб, амма хӀериуб. 20СенкӀун, ЯхӀъя хӀялалси ва дурхъаси адам виъни балули, Гьирад ЯхӀъязивад урухкӀулри. Гьирадли ил мяхӀкамирулри. ЯхӀъяла гъайли сай дебали паргъатагарирули виалра, Гьирадлис иличи лехӀихъес дигахъи. 21Гьирадли сай акӀубси бархӀи сунела халабегӀилтасра, гӀяскуртала бургасра, Галилеяла хӀурматла адамтасра сяхӀбат бариб. Ахирра, Гьирадатлис сунес дигуси барес пурсат бикиб+. 22СяхӀбатличи Гьирадатла рурси ракӀиб, илини дарибти делхъ Гьирадлисра иличил кьумур-алав кабиибтасра гӀяхӀдизур. Пачани рурсилизи иб:

– ХӀед дигуси набзи тиладибара, нуни лугасра!

23Илини рурсилис хъя бариб:

– Се тиладибарадлира, хӀятта байхъала пачалихъ тиладибарадлира, лугасра!+
24Рурси иларад дурарухъи, сунела нешличи ракӀиб ва хьарбаиб:

– Се тиладибариша нуни?

Нешли илмадан иб:

– ШизибикӀан ЯхӀъяла бекӀ!

25Къалабали рурси пачачи чарриуб ва иб:

– Наб хӀуни бусягӀятал, кӀабатӀлизиб, ШизибикӀан ЯхӀъяла бекӀ гили дигулра!

26Пача хӀекьли пашманиуб, амма илала тилади кьабулхӀебарес хӀейуб, сенкӀун сунечил кьумур-алав кабиибтала гьалаб хъя барилри. 27Илмадан, ЯхӀъяла бекӀ хахъес хъарбарили, къараулчи вархьиб. Ил туснакъла вякьун, ЯхӀъяла бекӀ чеббяхъиб 28ва, кӀабатӀлизиб хили, рурсилизи бедиб. Рурсили биалли ил нешлизи бедиб. 29ЯхӀъяла мутагӀялимтани, иличила бакьили, бакӀили, илала жаназа арбухиб ва хӀярибихьиб+.

ГӀисани шел азир адам хурегли бахун

30•Вакилти ГӀисачи чарбухъун. Илдани чули дарибтачилара, халкьлизи аргъахъибтачилара хабурти дуриб+.

31ГӀиса илдази викӀар:

– Гьанна, хӀушацун дякьи, бацӀси мерличиб камси бамсриахъая.

Марлира, башу-арбашути халкьла бахъдешли, илдас кьацӀли букесалра замана биули ахӀенри+. 32Илди сабицун къаякъличиб бацӀси мерличи арбякьун. 33Бахъалгъунти халкьли илди аркьули чебаиб ва багьур. Алавчарти лерилра шагьуртазибад адамти, урхьула дубкад дуцӀли бакӀили, илдачиб гьалаб илаб багьарбиуб.

34Къаякъличивад кацӀибхӀели, ГӀисани бахъал халкь чебаиб. Илдачи уркӀецӀибариб, сенкӀун илди букӀунагар мазаван сабри. ГӀур ГӀиса илдази дахъал секӀал иргъахъес вехӀихьиб+.

35Кьанси бархӀехъ сабри, мутагӀялимти Иличи гъамбиубли, бикӀар:

– Ишаб бацӀси мер саби, заманара кьанси саби. 36Ишди адамти баткаагу, алавчарти шимази букьяхъес ва чус беркеси асахъес.

37Илдас жаваблибиахъубли, ГӀисани иб:

– ХӀушани бахеная илди.

Илди Илизи бикӀар:

– Нушани илдас кӀидарш динарла кьацӀ асили, деркахъес дедили дигулрив ХӀед?

38Ил илдази викӀар:

– ХӀушала чум кьацӀ лера? Дукьеная, хӀеръая.

Багьурли, илди бикӀар:

– Шел кьацӀра кӀел бялихъра сари лерти.

39ГӀисани лебилра шиниша кьарличи кьукьнадли кабатахъес хъарбариб. 40Лебилра адамти дарш-даршли ва шуцӀали-шуцӀали хӀясибли кабииб. 41ГӀур ГӀисани, шел кьацӀра кӀел бялихъра касили, зубрачи хӀулби ахъдуциб ва беркала баркатлабариб. ГӀур кьуцӀри бутӀнаддариб ва халкьлис дутӀахъес мутагӀялимтази дедиб. КӀел бялихъра лебтасалра дутӀиб. 42Лебилра, хурегли буки, белкъун. 43ГӀеладухъунти кьацӀла ва бялихъла бутӀнани вецӀнукӀира чӀап дицӀиб. 44КьацӀли букунти адамти шел азир лебри.

ГӀиса шинничивад аркьули сай

45•Илала гӀергъи ГӀисани мутагӀялимти къалабали къаякъличи абиахъиб ва урхьула итил дубличибси Бетсаидализи арбукьяхъес хъарбариб. Сай биалли халкь гьуниббатес илав калун+. 46Халкь гьунибатурли, ГӀиса балгабарес дубурличи ацӀиб+. 47Дугила цӀябдеш чедакӀибхӀели, мутагӀялимтачилси къаякъ урхьула байлаб сабри, ГӀиса биалли, дублав, сайцун сайри. 48Къаякъ дягӀличи къаршили бикули, илди гьунарагаркабиъни чебаиб. Шала шикьдирухӀели, ГӀиса урхьула шинничивад ганзикӀули, шалгӀевухъес дигули, илдачивяхӀ ватихьиб. Илис илдачи гъамиэс дигулри, 49амма, ГӀиса урхьуличивад ганзикӀули чеибхӀели, илдас ил чебаала саби или, гьанбикиб ва вявбикӀескабииб+. 50СенкӀун илди лебтанилра Ил чейулри, ва хӀекьли урухбиублири. ГӀиса биалли, илмадан илдази гъайикӀескайиб:

– ЧӀумадиирая, Ну сайра, урухмакӀуда.

51Ил къаякъличи кайибмад дягӀ тӀашбизур. Илди хӀекьли хӀяйранбиублири. 52ИлданикӀун кьуцӀрачилси гӀяламатра аргъили ахӀенри, сенкӀун илдала уркӀби кьяркьдиублири+.

ГӀисани Геннисаретлизиб зягӀипти арабарни

53ЦархӀил дубличи бетахъбикили, Геннисаретла ванзаличиб къаякъ тӀашаиб+. 54Илди къаякъличибад кабацӀибмад, халкьли ГӀиса вагьур. 55Илди дуцӀли алавчарти мераначи баиб ва Ил лев бикӀуси мерличи убушуначиб зягӀипти бихесбяхӀиб+. 56ГӀиса чинав вагьариалра, шилизив, яра шагьарлизив, яра махьилизив, адамтани зягӀипти майдунтачи кабирхьулри ва тиладибикӀутири, чӀянкӀли Илала палтарла дубличи гачбикахъес батахъес. Гачбикибти лебилра сагъбирутири+.

7

ХалабегӀтала гӀядатуни

7^1•Ерусалимлизибад бакӀибти ца-чумал парисей ва табтарчи ГӀисачиб цалабикибхӀели, 2илдани ГӀисала цацабехӀ мутагӀялимти умули ахӀенти, хӀедирцибти някъбачил кьацӀли букни хӀясиббариб. 3ХалабегӀтала гӀядат бузахъули, парисейтира лебилра жугьутӀунира някъби хӀедазили букути ахӀенри. 4Базарличивад чариубси, шинни умухӀейубли укуси ахӀенри. Илдани дахъал цархӀилтира гӀядатуни дузахъули сари: масала, кьумри, гажинти ва дубсила тӀалхӀяна ва тахтаби шинни умудирнила. 5Парисейтанира табтарчибанира ГӀисази хьарбаиб:

– ХӀела мутагӀялимтани халабегӀтала гӀядатуни сен дулъутив? Сен илди умули ахӀенти някъба букутив+?

6ГӀисани илдази иб:

– ХӀушачила – кӀибяхӀянтачила, гьалахили бурули, ГӀисайя вархьли викӀулри:

«Илди халкьли чула дурути гъайлизибцун саби Дила хӀурматбируси,
илдала уркӀби биалли Набчирад гьарахъли сари+.

7Илдани Дила хӀурмат бирнира дугӀла саби,
сенкӀун илдала белчӀуди адамтала хъарбаркьуназибадси саби».

8Аллагьла хъарбаркь уббяхъили, хӀушани адамтала гӀядатуни дузахъулрая.

9ГӀурра иб:

– Аллагьла хъарбаркь хӀушала гӀядатуначи бехӀсурбирес ункъли балулрая.

10МусаникӀун буриб: «ХӀела дудешла ва хӀела нешла хӀурматбирен» ва «Сунела дудешлис яра сунела нешлис вайси буруси кавшес лайикьли сай». 11ХӀуша биалли се дикӀулра? Эгер адамли дудешлизи яра нешлизи буралли: «ХӀуни набзибад касес вируси – ил Кьурбан саби (Аллагьлис савгъатбарибси)», 12илкьяйда викӀусилис сунела неш-дудешлис кумекхӀебирахъес ихтияр лугулра. 13Иличибли хӀушани Аллагьла дев уббирхъулрая ва хӀушала гӀядатуни дузахъулрая. Илдигъунти дахъал цархӀилти секӀалра хӀушани дирулрая.

Адам сели жяргаирахъулив?

14ГӀурра халкь жибарили, ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша лерилра Набчи лехӀдизирая ва буруси аргъая. 15-16Дурабад бухӀнабашуси селилра адам хӀярамхӀейрахъу. Адам хӀярамирахъу сунезибад дурабулхъусини+.

17Учибикибтазивад декӀарикили, хъайгӀи вакӀибхӀели, ГӀисази мутагӀялимти айту-гъайличила хьарбикӀескабииб.

18Ил илдази викӀар:

– Марлира, хӀушанира хӀергъилрав? Дурарад адамлизи духӀнадашутани ил хӀярамхӀейрахъни хӀушани хӀебалулраяв? 19СенкӀун ил бухӀнабашуси уркӀилизи ахӀенну, канила бухӀна саби. Илабад биалли дурабулхъули саби. (Илди гъайличил ГӀисани сегъуна-дигара беркала хӀялалси биъни багьахъур)+.

20Илини гӀурра иб:

– Сунезирад дурадулхъутани сай адам хӀярамирахъуси,+
21сенкӀун адамла уркӀиларад сари вайти пикруми дурадулхъути: хъямхӀядеш, хъулкидеш, кабушни, 22мурул-хьунул зинабиъни, кьиркьирдеш, гӀясидеш, хӀиллакардеш, пасаддеш, кьясдеш, бугьтан, уктемдеш ва гӀякьлуагардеш. 23Ил вайдеш бухӀнабад дурабулхъули саби ва илини адам хӀярамирахъули сай.

Сирияла пиникиялан хьунул адамла бирхауди

24•Илавадли ГӀиса Тирла ва Сидунна мер-мусаличи арякьун ва ца юртлизи хьурайуб. Илис чизи-биалра Сай ила вакӀни багьахъес дигули ахӀенри. Амма ил секӀал барес хӀейуб. 25Сунела рурси жиндлизирикибси ца хьунул адамлира, ГӀиса вакӀниличила багьурли, ила ракӀиб ва Илала кьяшмала гьала карикиб. 26Ил хьунул адам жугьутӀ ахӀенри. Сирияла пиникиялан сарри. Ил ГӀисази сунела рурсилизибад жинд дураахъес бусраврухъун+.

27Амма ГӀисани илизи иб:

– Гьаланачи дурхӀни белкъахъес бати, дурхӀназибад кебасили, хурас кьацӀ лайбакӀни гӀяхӀси ахӀенгу+.

28Илис жаваблис, хьунул адамли иб:

– ГӀе, ХалавегӀил, амма, дурхӀни букухӀели кадикибти, кьацӀла хъимихъули хуранира дугагу.

29ГӀисани иб:

– Илкьяйда жаваб гили гӀергъи, хӀу хъули рукьен, хӀела рурсилизибад жинд дурабухъи саби. 30Ил хъули чаррухъун ва, ухьала карихьи, сунела рурси раргиб. Илизибад жинд дурабухъири.

ГӀисани гӀянцӀа-хантавси араирули сай

31ГӀур ГӀиса, Тирла мер-мусалавад дуравхъи, Сидуннизивад викили, ВецӀшагьарла мер-мусаличибси Галилеяла урхьуличи вакӀиб+. 32Илав ГӀисачи гӀянцӀа-хантавси адам кили, иличи някъби чедуцахъес тиладибариб. 33Учибикибтачивад арукили, илала лихӀбази Сунела тӀулби къуздариб. ГӀур Сунела тӀуйчи ту-тударили, ил адамла лезмиличи гачикиб+. 34ГӀур, хӀулби зубрачидяхӀ ахъдуцили, декӀли гьигьбушили, ГӀисани илизи иб:

– Эппата!

Илала мягӀна саби: «Гьаргбии!».

35Илмадан ил бикьаниуб ва, лезмира батбухъи, вархьли гъайикӀесвяхӀиб. 36ГӀисани адамтази иличила чизилра хӀебурахъес хъарбариб. Амма, Сунени сецад имцӀали къадагъабиралра, адамтани гьатӀира имцӀали хабар бурусири+. 37Иличила бакьибти лебгӀеб тамашабирутири, бикӀули:

– Илини гьар секӀал ункъли дирули сай. ХӀебикьантира бикьанбирахъули саби, тилхъавтира гъайбикӀанбирахъули саби.

8

ГӀисани авал азир адам хурегли бахни

8^1•Илди бурхӀназиб ГӀисачи гӀурра бахъал халкь чукурбикибхӀели, илдас беркеси секӀал агарли уббухъун. ГӀисани мутагӀялимти жибариб ва илдази иб:

2– ХӀябал бархӀи набчил барх лебти халкь Наб язихъбилзули саби, илдала беркеси агара+. 3Нуни итди баххӀебахи бархьасли, гьуйчиб лебгӀеб инжитбирар, цацабехӀтикӀун гьарахълабад бакӀибти саби.

4Илала мутагӀялимти тамашабиуб:

– БацӀавлахъличиб нушани лебил халкь бахести кьуцӀри чинад дургутира?

5ГӀисани илдази хьарбаиб:

– ХӀушала лерилра чум кьацӀ лера?

– ВерхӀел, – жаваб бедиб илдани.

6ИлхӀели Илини адамтази ванзаличи кабиахъес буриб. ВерхӀел кьацӀ касили, Аллагьлис шукрура или, бутӀнаддариб ва мутагӀялимтази дедиб. Илдани биалли, кьуцӀри халкьлис дутӀиб. 7Илдала чумал бялихъра лерри. Баркатладарили, ГӀисани илдира халкьлис дутӀахъес мутагӀялимтази дедиб. 8Букули, лебилра белкъун. Калунти бутӀнани верхӀел чӀап дицӀахъиб. 9Илаб авал азирцад адам лебри. Хъали-хъайгӀи халкьра бархьили, 10ГӀиса итмадан Сунела мутагӀялимтачил варх къаякъличи айиб ва Далмануттала мер-мусаличивяхӀ арякьун.

Парисейтани гӀяламат тӀалаббирули саби

11•ГӀисачи парисейти бакӀиб ва Иличил жалбикӀескабииб. Илдани, ГӀисала хӀялумцӀес дигули, Илизибад зубрачибадси лишан тӀалаббирулри+. 12Халаси гьигьбушили, ГӀисани иб:

– Иш наслули сен лишан тӀалаббирусив? ХӀекьдеш бурулра хӀушази: иш наслулис сегъуналра лишан бедхӀелуга!

13Илдира батурли ГӀиса къаякъличив урхьула итил дубла ветахъикиб.

Гьирадлара парисейталара хамирдайчила

14•МутагӀялимтани кьуцӀри дархкасес хъумартур. Къаякъличиб илдала ца кьацӀ сабри лебси. 15ГӀисани, илди мяхӀкамбиахъес бурули, иб:

– ХӀердикӀеная, парисейтала ва Гьирадла хамирдайзирад мяхӀкамдиирая!+

16Илдани биалли, чула-ургаб пикрибирулри:

– Ил илкьяйда викӀули сай, нушала кьацӀ агарли биъни багьандан.

17Илдани се пикрибирулил балули, ГӀисани иб:

– Сен хӀуша, камли дирханти, кьацӀ агара дикӀутира? Марлира, гьаннара хӀушани хӀебалулраяв ва аргъес хӀедирулраяв? Яра хӀушала уркӀби тамай къаркъакаурлив+? 18ХӀушала хӀулби лерли хьалли – чехӀебиулраяв? ЛихӀби лерли диалра – хӀебикьулраяв? ХӀушаб ил гьанхӀебиркулив? 19Нуни шел кьацӀ шел азир адамлис дутӀибхӀели буки гӀеладухъунти бутӀнани чум чӀап дицӀирая?

– ВецӀнукӀира, – жаваб бедиб илдани+.

20– ВерхӀел кьацӀ авал азир адамлис дутӀибхӀели гӀеладухъунтала чум чӀап дучирая?

– ВерхӀел, – или жаваб бедиб гӀурра илдани+.

21ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Гьаннара сен хӀушани аргъес хӀедирутира?

ГӀисани Бетсаидализив сукъур чебианирахъули сай

22Илди Бетсаида шилизи бакӀибхӀели, ГӀисачи ца сукъур киб ва иличи гачикахъес тиладибухъун+. 23ГӀисани сукъур, някъ буцили, шила дура ветаахъиб, илала хӀулбачи ту-тудариб, ва, иличи някъбира чедуцили, хьарбаиб:

– Селра чебиулрив+?

24Ил алавчарли хӀеризур ва иб:

– Адамти чебиулра. Илди датдихьибти галгубачи мешули саби!

25ГӀисани илала хӀулбачи някъби гӀурра чедуциб ва ил адам ибкьли хӀеризур, иличи хӀулбала шала чарбухъун: чебианиуб, гьар секӀал гӀячихъли чедиулри. 26ГӀур ГӀисани ил хъайгӀи вархьиб, бурили:

– Иш шилизи чармайруд.

Петер ГӀисас МасихӀ викӀули сай

27•ГӀиса мутагӀялимтачил варх Пилиппла Къайсаркъалаличи гъамти шимази арякьун. Гьуникад аркьухӀели, ГӀисани илдази иб:

– Чи сай бикӀулив Наб адамти?

28Илдани, жаваблис иб:

– ЦабехӀти ХӀед – ШизибикӀан ЯхӀъя сай, цархӀилти – Ильяс сай, цабехӀти биалли – идбагуназивад ца сай, бикӀули саби+.

29ГӀисани гӀурра хьарбаиб:

– ХӀуша Наб чи сай дикӀулрая?

– ХӀу – МасихӀ сайри, – жаваб бедиб Петерли+.

30ГӀисани, Сунечила чизилра хӀебурахъес, чӀумали хъарбариб+.

31•ГӀур ГӀисани илди руркъескайиб:

– Инса Уршиличи дахъал гӀязабти чевкъар, тямадабанира, халакашишунанира, табтарчибанира Ил кьабулхӀейру. ГӀур Ил каршу, амма хӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар+. 32Иличила ГӀисани бархьаначи буриб. Ил шайчи витӀакӀахъили, Петер Иличил кьабулагарли гъайухъун+. 33ГӀисани, шуряхъили, Сунела мутагӀялимтачи хӀеръиб ва Петерлизи чӀумали иб:

– ГӀелумии набчивад, илбис! ХӀу Аллагьлайчила пикриикӀули ахӀенри, адамлайчила пикриикӀулри+.

34ГӀур ГӀисани халкьра мутагӀялимтира жибариб ва иб:

– Наб гӀергъи вакӀес дигусили, сунела жайчивадра чевверхурли, ва, сунела къанчтӀалра бихули, Наб гӀергъи вакӀаб+. 35Чис сунела жан дерцахъес дигулиахъалра, илини илди детихъахъу. Чили Ну багьандан ва ГӀяхӀхабар багьандан жан дедаллира, илини илди уцахъу+. 36Се гӀяхӀдеша адамлис, лебил дунъяла вегӀ ветаалра, сунела жайс заралбиралли+? 37Жан чардарес багьандан, се бедлугав илини?! 38Эгер иш пасадси ва бунагькар наслулизив чи Набзивад ва Дила девлизивад урузиалра, Сунела Дудешла чевяхӀдешлизив дурхъати малаикуначил вакӀибхӀели, илизивад Инса Уршира урузирар.

9

9^1ГӀисани илдази гӀурра иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ишаб тӀаштазибад цацабехӀ адамти, кьуватчебли бузуси Аллагьла ПачяхӀдеш чебаайчи, хӀебубкӀар+.

ГӀиса варсиъни

2•Урегал бархӀила гӀергъи ГӀисани Петерра, Якьубра, илала узи Югьанра бархкасиб ва ахъси дубурличи ацӀиб. Илди илаб сабицун сабри. Илдала гьалаб ГӀисала куц барсбиуб+. 3Илала палтар лямцӀдикӀандиуб, дунъяличив цалра рухьерчини цӀубдарес хӀейэсливан, цӀярцӀярли цӀубдиуб. 4ГӀур илдани, ГӀисачил ихтилатбикӀути, Ильясра Мусара чебаиб. 5Петерли ГӀисази иб:

– Равви![*] Нушаб ишаб гӀяхӀилгу! Ваши, ишар хӀябал чятир дирехӀе: ца ХӀед, ца Мусас, ца Ильяслис. 6Петерли се бурулил хӀебалулри, сенкӀун илди уркӀбухъири. 7ИлхӀели гъагул дакӀубиуб ва илди кӀапӀбариб, гъагуллизибад тӀама зайбухъун:

– Ил Дила дигуси Урши сай, Иличи лехӀихъеная!

8МутагӀялимтани илмадан алавчарли хӀеръиб, ца ГӀиса ахӀенси чула мякьлав цархӀил чилра чехӀеиб.

9Дубурличибад кабицӀухӀели, ГӀисани илдази хъарбариб:

– Инса Урши бебкӀибтазивад мицӀириайчи, чебаибсиличила чизилра мабуридая!+

10Илдани илди гъай чузир дихӀиб, амма саби-ургаб бикӀулри: се ибсив «бебкӀибтазивад мицӀириайчи». 11МутагӀялимтани ГӀисази хьарбаиб:

– Сен табтарчиби, гьаланачи Ильяс вакӀес гӀягӀниси сай, бикӀутив?

12Илдас жавабли, ГӀисани иб:

– Бархьси саби, гьар секӀал гьалабла жураличи душес, гьаланачи Ильяс вакӀес гӀягӀниси сай. Амма, Табтуртазиб белкӀи кьяйда, Инса Уршиличи дахъал гӀязабти ва мучлаагардешуни чекасес чевкъар. 13Нуни хӀушази бурулра: Ильяс вакӀили сай. Ва табтуртазиб белкӀи кьяйда, адамтани илис чус дигуси бариб+.

Уршилизибад ГӀисани жинд дурайули сай

14•Саби цархӀилти мутагӀялимтачи чарбиубхӀели, илдани мякьлаб бахъал халкьра, илдачил жалбикӀути табтарчибира чебаиб. 15Илмадан, ГӀиса чеили, лебил халкь тамашабиуб ва, дуцӀли гьунибаили, Илис саламбикӀесбяхӀиб. 16ГӀисани хьарбаиб:

– ХӀушала жал селичила сабив?

17ИлхӀели халкьлизивад ца адамли иб:

– МугӀяллим, нуни ХӀечи, тилхъавдешла жиндлизиикибси дила урши килра+. 18Ил жиндли уцибхӀели, ванзаличи иргьули сай, илхӀели уршила мухӀлилабад хьулехьа башули саби, илини цулби кьябцардирули сай ва къаркъакаурсиван калзули сай. ХӀела мутагӀялимтази илизибад жинд дураахъес тиладибарира, илдани биалли селра барес хӀебиуб.

19Илис ГӀисани жаваб чарбатур:

– Агь, хӀебирхуси наслу! СецадхӀи Ну вирусира хӀушачил?! СецадхӀи Нуни хӀушачил яхӀбирусив?! Урши кая Набчи!

20Урши киб. ГӀиса чеибмадан жиндли урши гардарухъахъун. Ил ванзаличи кайкиб ва герикӀескайиб, мухӀлилабад хьулехьа дурабикиб+.

21– ВахъхӀив ил илкьяйда? – хьарбаиб ГӀисани дудешлизи.

– ВиштӀахӀейчивадал, – жаваб чарбатур илини. 22– ЦацахӀели жиндли ил яра цӀализи, яра шизи лайикӀули сай, алхахъес багьандан. Эгер ХӀуни се-биалра барес вирадли, уркӀецӀибара нушачи ва кумекбара+.

23ГӀисани илизи иб:

– Эгер вирадли?! Вирхусилис гьар секӀал имканси саби+.

24Илмадан уршила дудешли ахъли иб:

– Ну вирхулра! Кумекбара, дила камли вирхни чеббикахъес!

25Халкь чукурбикили чебаили, ГӀисани жиндлизи иб:

– Тилхъавдешла ва гӀянцӀдешла жинд! Нуни хӀези буйрухъбирулра: илизибад дурабухъен ва гӀур мурталра адмабицӀуд!

26Жиндли чӀярбяхъиб ва, дурхӀяра гардарухъахъи, илизибад уббацӀиб. ДурхӀя вебкӀибсиван сайри, илбагьандан бахъалгъунти ил вебкӀили сай, бикӀулри+. 27Амма ГӀисани, дурхӀяла някъ буцили, дурхӀя ахъуциб ва ил айзур+. 28ГӀиса хъули ацӀиб, Иличил сабицун калунхӀели, мутагӀялимтани хьарбаиб:

– Жинд дураэс нушани сен хӀедиубра?

29ГӀисани жаваб бедиб:

– Итгъуна жинд балгаличилцун сай дураэс вируси!

ГӀисани сай убкӀниличила ва мицӀирирниличила гӀурра бурни

30•Илабад дурабухъи, ГӀисара мутагӀялимтира Галилеякад аркьулри. Сай левси мер чили-биалра багьурли, ГӀисас дигули ахӀенри. 31СенкӀун Сунела мутагӀялимтас гӀевугьескайилри. ГӀиса илдази викӀулри:

– Инса Урши адамтала някъбази ведлуга ва каршу. Амма хӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар+.

32Илдани Илала гъайла мягӀна хӀергъиб, амма иличила хьарбаэс урухкӀулри+.

Чидил халалу?

33•Илди Капернаумлизи бакӀили, хъулиб хьурабиубхӀели, ГӀисани мутагӀялимтази хьарбаиб:

– Гьуникад ляркьухӀели, хӀушала гъай селичила саррив+?

34Амма илди лехӀкахъиб, сенкӀун гьуникад илди чузивад чидил халасил жалбикӀулри. 35ИлхӀели ГӀиса кайиб, вецӀнукӀиралра мутагӀялим Сунечи жибариб ва иб:

– Сунес цаибилли виэс дигуси – лебталалра ургав къаравашли виаб!+

36Илини виштӀаси дурхӀя касиб, илдала гьала катур, ил кӀапӀуциб ва илдази иб:+

37– Ну багьандан ишгъуна дурхӀя кьабулирусини, илини Нура кьабулирулра, Ну кьабулирусини биалли, Нуцун кьабулирули ахӀенрану, Ну Вархьибсира кьабулирули сай+.

Нушачи къаршили ахӀенси – ил нушагӀевси сай

38Югьанни ГӀисази иб:

– МугӀяллим! ХӀела у ахъили жиндри дурайуси адам чеира. Илгъуна барахъес нушани илис къадагъабарира, сенкӀун ил нушачилси ахӀенри+.

39ГӀисани жаваб бедиб:

– Вари, къадагъамабиридая, сенкӀун, Дила уличил гӀяламатла секӀал барибси, илцад жявли Набчила вайтӀа гъайхӀейкӀар. 40Нушачи къаршили ахӀенси, – илкӀун нушагӀевси сай+. 41ХӀекьдеш бурулра хӀушази, ХӀуша МасихӀлати диъни багьандан, хӀушаб хъабализир держахъес шин гибсира шабагъат агарли кахӀевлан+. 42Эгер вирхуси, гӀядатла ва дахъал хӀедагьурси адам, чили-биалра бунагьлизиикахъалли, хъябличи урхамра чекахъили, илис урхьнази лайвакӀни гьалаб сабри+.

ГӀисани бунагьличила бурули сай

43-44Эгер хӀела някъли хӀу бунагьличи аркули виадли, хӀуни ил чеббяхъя. КӀелра някъра хӀура жагьаннабла хӀебилшуси цӀализи укьесичиб, ца някъличил даимти гӀямрулизив виэс къулайли саби+.

45-46Эгер хӀела кьяшли хӀу бунагьличи аркули виадли, хӀуни ил чеббяхъя, сенкӀун кӀелра кьяшра хӀура жагьаннаблизи укьесичиб, хӀед ца кьяшра хӀура даимти гӀямрулизив виэс къулайли саби.

47Эгер хӀела хӀуй хӀу бунагьличи аркули виадли, хӀуни ил дурабитӀен. Ца хӀулира хӀура Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀес къулайли саби, кӀел хӀулира лерли жагьаннаблизи лайвакӀниличиб. 48Илар даим милкъира дирар, цӀара хӀебилшан. 49СенкӀун гьарил цӀализив зелаирар.[*]
50Зе – гӀяхӀти секӀал сари, амма зелизибад зукьидеш бегъалли, илди сагали зукьидиахъес селичил вирара? ХӀушазир зе диахъая ва цаличил ца даршули диирая!+

10

10^1•Илди мер-муса датурли, ГӀиса Ягьудеялизи ва Иордан хӀеркӀла итил шайчирти мер-мусаличивяхӀ гьайиуб. Иличи гӀурра бахъал халкь башутири, гӀядатлибиубсиван Илини илди руркъулри.

Магьарличила бурибси

2ГӀисачи парисейти бакӀиб ва, Илала хӀялумцӀули, хьарбаиб:

– Сунела хьунуйчил декӀариркес мурул адамлизиб ихтияр лебсив?

3ГӀисани, илдала суайс жаваб лугули, иб:

– Мусани хӀушачи се хъарбариба?

4Илдани иб:

– Магьар бехънила кагъарра хьунуйзи бедили, ил рархьралтахъес Мусани пурбанбариб.

5– ХӀушала уркӀби кьяркьти диъни багьандан саби Мусани хӀушаб илгъуна хъарбаркь белкӀунси, – иб ГӀисани. – 6БехӀбихьудличибадал, дунъя алкӀахъухӀелил, Аллагьли «илди мурул адамли ва хьунул адамли акӀахъуб. 7Илбагьандан, мурул адам, сунела дудешра нешра бархьбатурли, хьунуйчил вархвалсан, 8ва илди кӀелра ца кьаркьала бетарар». Илбагьандан, гьанна илди кӀел ахӀенну, ца кьаркьала саби. 9Аллагьли бархбяхъибси, адамли декӀарбируси ахӀен.

10Хъулиб мутагӀялимтани ГӀисази гӀурра иличила хьарбаиб. 11ГӀисани илдази иб:

– Сунела хьунул рархьратурли цархӀил карируси – илра хиянатирули сай. 12Эгер хьунул адам сунела муруйзирад декӀаррикили, цархӀиллис шери аррукьялли, илра хиянатрирули сари+.

ДурхӀнас гӀяхӀбалг

13•Чучи гачикахъес ГӀисачи дурхӀни бихулри. Илди адамтас мутагӀялимти биргулри. 14Ил чебаили, ГӀиса гьимукӀиб ва иб:

– ХӀушани дурхӀни Набчи бакӀахъес батирая, диргаламадулхъадая, сенкӀун Аллагьла ПачяхӀдеш илдигъунтала саби. 15ХӀушази хӀекьдеш бурулра: дурхӀяливан Аллагьла ПачяхӀдеш кьабулхӀебарибси ила ахӀейцӀур+.

16Илини дурхӀни кӀапӀбуцили, илдачи някъбира чедуцили, илдас гӀяхӀ булгулри+.

Давлачевси адам ГӀисачи лявкьули сай

17•ГӀиса гӀурра гьуйчи дуравхъунхӀели, ца адам гъамиуб ва, Илала гьалав кьукьмусикили, тиладиухъун:

– ГӀяхӀбихан МугӀяллим! Даимти гӀямру букьурдиахъес нуни се барес гӀягӀнисил бурагу+?

18ГӀисани илизи иб:

– ХӀу Набзи сен гӀяхӀси викӀусири? Ца Аллагь ахӀенси, чилра гӀяхӀси левси ахӀен. 19ХӀуни Илала хъарбаркьуни далулри: «Камаршид», «Зина мабирид», «Хъулкидеш мадирид», «Къалпти бикьридеш мадирид», «Къунба мавгьуд», «Неш-дудешла хӀурматбирен».

20Ил адамли иб:

– МугӀяллим, нуни илди виштӀали вирухӀейчирад дузахъулра. 21ГӀисани иличи хӀеръиб ва, ил гӀяхӀизурли, иб:

– ХӀед хӀебиуси ца секӀал саби. Укьенну, хӀела лебсигъуна бицили, арц мискинтас деда. ИлхӀели бирар хӀед зубрачиб давла. ГӀур хӀу вакӀи ва Наб гӀелавад вашен+.

22Илди гъай дакьили, ил вамкьур ва хумариубли гӀелумиуб, сенкӀун ил халаси давлала вегӀ адам сайри.

23Алавчарли хӀеръили, ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

– Давлала бегӀтас Аллагьла ПачяхӀдешлизи абацӀес сецад къияннил!+

24Илала гъайли мутагӀялимти тамашабиахъуб, амма ГӀиса гӀурра гъайикӀес даимиуб:

– Дила дурхӀни, Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀес сецад къияннил! 25Давлала вегӀлис Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀесичиб, валрилис буребала тӀярхъилизибад бетацӀес гьамадли саби.

26МутагӀялимти лебгӀебал тамашабиубли, цализи ца бикӀесбяхӀиб:

– Чи верцес вирара, гьатӀи?

27ГӀисани, илдачи хӀеръили, иб:

– Ил барес адамтас ахърихӀебикӀур, амма Аллагьли се-дигара барес вирар!+

28ИлхӀели Петерли иб:

– Нуша биалли, гьар секӀал дархькадатурли, ХӀед гӀеларад дакӀира+.

29ГӀисани иб:

– ХӀушази хӀекьдеш бурулра: Нура ГӀяхӀхабарра багьандан хъалира, узбира, рузбира, неш-дудешра, дурхӀнира, хъумира дархьдатуртани+
30хъулрира, узбира, рузбира, нешанира, дурхӀнира, хъумира ишди гӀямрулизир даршнали имцӀали кайсу. Илкьяйдали илдас гӀергъикабиркнира бирар. Челябкьлализир биалли, илдани даимти гӀямру кайсу. 31Бахъал цаибти – бегӀла гӀергъитили бирар, бегӀла гӀергъитира – цаибтили бирар+.

Сай убкӀниличила ГӀисани гӀурра бурули сай

32•Илди Ерусалимлизи аркьулри. Сай ГӀиса гьалав вашулри, гьалаксаурти мутагӀялимтира, уркӀбухъунти халкьра Илис гӀелабад башулри. Илини мутагӀялимти ца шайчи арбукиб, илдази Сунечил детарутачила бурескайиб.

33– ХӀера, нуша Ерусалимлизи аркьулра. Итав Инса Урши халакашишунази ва табтарчибази ведлуга. Илдани Илис кавшес хӀукмубиру ва урхӀла адамтази ведлуга. 34Илди Иличиб чебдукарбирхӀур, Иличи тубикӀар, гӀярчумагуна бирхъур ва гӀур каршу. ХӀябэсил бархӀи биалли, Ил мицӀирирар+.

Зебедейла уршбала тилади

35•ГӀисачи Зебедейла уршби Якьубра Югьанра гъамбиуб:

– МугӀяллим, – иб илдани, – нушаб дигулра ХӀези нушани тиладибарибси барили!

–+
36Се барили дигулраяв Нуни хӀушаб? – хьарбаиб илдази.

– 37ХӀела чевяхӀдешлизивхӀели, нушаб цалис ХӀела балуй шайчи, цалис алгъай шайчи кадиахъес пурбанбара!

–+
38ХӀушани тиладибируси се сабил хӀушани балули ахӀенрая, – иб илдази ГӀисани. – Нуни бужуси кьям бержес, яра Ну кайкӀусилизи кадикӀес дирудаяв+?

39– ДирехӀе, – жаваб бедиб илдани.

ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– Дила кьям бужидая, Ну кайкӀусилизи кадикӀудая,+
40амма Дила балуй ва алгъай шайчи кадиъни Набзибад ахӀен дигахъуси. Илди мерани Аллагьли чус хӀядурдарибти лебти саби.

41Якьублара Югьаннара гъай дакьили, цархӀилти вецӀалра мутагӀялим гӀясибирескабииб. 42ГӀисани, илди жибарили, иб:

– ХӀушани балулра урхӀла халкьанани бургази халбирутани хужаимдеш дирниличила ва талхъунтани илдас бекӀдешдирниличила. 43Амма хӀушала ургаб илкьяйда мабиаб: хӀушала ургав халал ветаэс дигуси, хӀушаб къаравашли виаб,+
44хӀушала ургав цаибил ветаэс дигусира, лебтасалра лагъли виаб. 45Инса Уршира Сунес къуллукъбирахъес вакӀибси ахӀенну, Сунени къуллукъбарес ва, Сунела жан дедили, бахъал берцахъес вакӀибси сай+.

Сукъур Бартимай сагъварни

46•ГӀисара мутагӀялимтира Ерихуннизи бакӀиб. ГӀур, мутагӀялимтачил ва бахъал адамтачил шагьарлизибад дурабулхъухӀели, гьунила дубла кайили сукъур мискин Тимайла урши Бартимай леври. 47Мякьлавад аркьуси назаретлан ГӀиса виъниличила бакьили, илини ахъли вявъиб:

– ГӀиса, Даудла Урши, уркӀецӀибара набчи!+

48Илизи бахъал лехӀахъи, бикӀулри, амма сукъур гьатӀира ахъли вявикӀулри:

– Даудла Урши! Набчи уркӀецӀибара!

49ГӀиса тӀашизур ва иб:

– Живарая!

Сукъур живариб:

– УрухмакӀуд! – иб илдани илизи. – Айзи, Ит хӀези жиикӀули сай!

50Чедибси чегьалара лайбакӀили, Бартимай харчизур ва ГӀисачи гъамиуб.

51– ХӀед Нуни се барили дигулрив? – хьарбаиб ГӀисани илизи.

– Дила Раббуни, хӀулбала шала дигулра! – жаваб бедиб илини.

52ГӀисани илизи иб:

– Укьен, хӀела вирхнили хӀу верцахъири.

Сукъур илмадан чедианиуб, ва ГӀисас гӀелавад гьуникад арякьун+.

11

ГӀиса Ерусалимлизи вакӀни

11^1•Илди Ерусалимличи гъамси, Зайтун дубурла бяхӀличирти, БетӀпаги ва Бетания бикӀути шимачи бетиухӀели, гьаланачи ила ГӀисани кӀел мутагӀялим бархьиб+.

2Илдачи хъарбариб:

– ХӀуша ит бяхӀчиси шилизи дукьеная. Ила детиухӀели, хӀушани чебигьунси, сунечи гьачам чилра мурдахӀейибси жагьил эмхӀе чебиидая. Арзили, ил иша кая. 3Эгер хӀушази чили-биалра «се бирулрая» или, хьарбаалли, бурая «Иш ХалавегӀиллис гӀягӀнибикили саби ва Илини итмаданал ил чарра биру» или.

4Илди арбякьун ва кьакьалаб, къапула гьалаб, бигьунси эмхӀе чебаиб. Илдани ил гьаялизибад батиухӀели, 5илаб тӀашти адамтани хьарбаиб:

– ХӀушани се бирулрая? Сен эмхӀе ирзулрая?

6ГӀисани хъарбарибси кьяйда, мутагӀялимтани жаваб бедиб, ва адамтани илди баткаиб. 7МутагӀялимтани жагьил эмхӀе ГӀисачи киб, иличи чула палтар чедушиб. ГӀиса эмхӀечи мурдайиб. 8Бахъалгъунти адамтани чула палтар гьуйчи удуршутири, цархӀилтани биалли, кьисдарибти галгубала кьялуби удуршутири.[*]
9ГӀисас гьалаб башутира гӀелабад башутира адамти вявбикӀулри:

– Гьусанна![*] ХалавегӀилла уличил Лявкьуси баркатла сай!

10Нушала дудеш Даудла лябкьуси пачалихъ баркатлабираб! Гьусанна чихъзубразиб!+

11Ерусалимлизи вакӀили, ГӀиса Аллагьла хъули арякьун. Илини гьар секӀал хӀердариб, амма кьанси замана биъни багьандан, Сунела вецӀнукӀира мутагӀялимличил Бетаниялизи чариуб.

Инжирла галгалис ГӀисала лягӀнат

12•ГӀергъила бархӀи, илди Бетаниялизибад дурабухъунхӀели, ГӀиса гушкайуб+. 13Илини, гӀяхӀцад гьарахъли, кӀапӀрани бяхъибси инжирла галга чебаиб ва цӀедеш агарал хӀерэс иличи гъамиуб. Амма кӀари ахӀи, иличир цӀедеш аги, сенкӀун цӀедешла замана баили ахӀенри+. 14ИлхӀели ГӀисани галгализи иб:

– ГӀур мурталра чилилра хӀела цӀедеш мадеркаб!

МутагӀялимтани илди гъай дакьиб.

ГӀисани Аллагьла хъулибад вачрукьяби дугӀаъни

15•Ерусалимлизи бакӀибхӀели, ГӀиса Аллагьла хъули ацӀиб ва илабад вачрукьябира мас исантира дураиб. ГӀур арц дехӀсурианталара, лагьни дирцанталара[*] кьасурби ругдяхъиб+. 16Илини Аллагьла хъа азбарлабад селра бихахъес хӀебалти. 17ГӀиса, илдази иргъахъули, викӀулри:

– Табтуртазиб белкӀи ахӀену гьатӀи: «Дила хъайс – лебилра халкьани булгути хъали бикӀар?» – ХӀушани биалли иш къачагъунала къушличи шурбатурлира!

18Илди гъай дакьили, халакашишунира табтарчибира ГӀиса кавшесил тяхӀяр баргес умцӀербухъун. Илди Илизибад урухкӀулри, сенкӀун лебилра халкь Илала белчӀудиличи хӀяйранбирулири+. 19БархӀи ахъибхӀели мутагӀялимтачил варх ГӀиса шагьарлизивад арякьун+.

ГӀисани бирхнила цӀакьличила бурули сай

20•ГӀергъила бархӀи савли, илди инжирла галгала мякьлабад аркьулри. Ил хӀячмачи бикайчи берублири. 21Ца бархӀи гьалаб бетаурси гьанбикили, Петерли иб:

– Равви! ХӀерагу, ХӀуни лягӀнатбушибси галга берубли саби!

22ГӀисани илдази иб:

– Аллагьличи дирхеная! 23ХӀекьдеш бурулра хӀушази: чили-биалра, уркӀилизив васвасхӀевхъи, бурибси бетарниличи вирхаурли, ит дубурлизи «Ахъбии ва урхьулизи тӀяхӀбухъен!» алли, – хӀушани бурибси бетарар!+
24Илбагьандан хӀушази викӀулра: хӀуша селичила дулгадаллира, се тиладибирадаллира, ил хӀушани касили диъниличи дирхеная – илкьяйда бирар хӀушаб!+
25-26ХӀуша балгаличи кадизурхӀели, хӀуша чичи-биалра къаршили диадалли, чердерхирая. ИлхӀели хӀушала Зубрачивси Дудеш хӀушала лерилра хатӀабачивад чевурхар!+

Парисейли ГӀисази Илала ариличила хьарбиули сай

27•ГӀиса мутагӀялимтачил варх гӀурра Ерусалимлизи арякьун. Аллагьла хъа азбарлизив къунзухъунхӀели, Иличи халакашишуни, табтарчиби ва тямадаби гъамбиуб.

28– ХӀуни илди лерилра секӀал чила ариличил дирусири? ХӀед илгъуна ари чили гибсив? – хьарбаиб илдани+. 29ГӀисани жаваб чарбатур:

– Нунира хӀушази хьарбиис: эгер хӀушани дила суайс жаваб гадалли, илхӀели Нунира чила ариличил гьар секӀал дирусирал хӀушази бурис. 30Бурая Набзи: ЯхӀъяни шизибикӀни чинабад касибсири? Зубразибадрив яра адамтазибадрив+?

31Илди лебилра цализи ца бикӀесбяхӀиб:

– Эгер «зубразибадри» или, бурахӀелли, Итини гӀурра «ХӀуша иличи сен дирххӀеуррая, гьатӀи?» – или, хьарбиу+. 32«Адамтазибад» – или, бурес илди халкьлизибад урухкӀулри, сенахӀенну ЯхӀъя идбаг виъниличи лебил халкь бирхулри+.

33Илбагьандан илдани жаваб бедиб:

– Нушани хӀебалехӀе.

ГӀисани илдази иб:

– ХӀебиалли, чила ариличил илди лерилра дирулрал, Нунира хӀушази хӀебурис.

12

Вайти анхъчибачила айту-гъай

12^1•ГӀиса илдачил айту-гъайли гъайикӀескайиб:

– Ца адамли тӀутӀи удатур, анхълис хӀяридяхъиб, тӀутӀидялч бариб, къараулла къуш тӀашбатур. Анхъ тӀутӀи дашахъантази бедили, сай дурала мерличи арякьун+. 2Сабухъ бучес замана баибхӀели, илини сунес сабиркуси пай сасахъес, тӀутӀи дашахъантачи къараваш вархьиб. 3Илдани къараваш уцили витиб ва дацӀ някъбачил гӀелавяхӀ вархьиб. 4Анхъла вегӀли цархӀил къараваш вархьибхӀели, илала бекӀлизи дяхъи бариб ва децӀагахъиб. 5Вархьибси хӀябэсил къараваш кавшиб. Илини бархьибти бахъал цархӀилтира, битили чарбирутири яра кабуршутири+. 6Хужаимла гӀур гьатӀи вархьесил чилра кахӀелун – сунела цайли ца левси, дигуси урши ахӀенси. БегӀла гӀергъи илини ил вархьиб. Илала пикри сабри: «Итди дила уршилизибад урузбиэсгу!»+. 7Хужаимла урши чеили, тӀутӀи дашахъанти цализи ца бикӀесбяхӀиб: «Ил букьур сай. Ил нушани каршехӀе ва букьурла мас нушала бетарар!». 8Уцили ил кавшиб, жаназа анхъла дура лайбакӀиб. 9Бетаурсиличила багьурхӀели, анхъла вегӀли се биру, гьатӀи? Гьайгьай, вакӀили, илини тӀутӀи дашахъанти кабуршу, сунела анхъ цархӀилтази бедлуга+. 10Табтуртазиб хӀебелчӀунраяв хӀушани:

«Лац лушантани кьабулхӀебарибси къаркъа
музала къаркъали бетаур!
11Ил ХалавегӀилли бариб,
ва сецад тамашалив ил нушала хӀулба чебиэс!»+

12ГӀисани бурибси айту-гъай халкьла халатани чучила биъни аргъибхӀели, Ил уцес кьасбариб, амма халкьлизибад урухбиуб ва, Ил ватурли, арбякьун+.

ХӀекь бедлугниличила суал

13•ГӀур илдани, ГӀиса гъайлизив уцес багьандан, Иличи парисейтира гьирадгӀебтира бархьиб+. 14ГӀисачи гъамбиубли, илдани иб:

– МугӀяллим! ХӀу вархьси ва чисалра гӀяхӀулаиэс хӀейгуси Адам виъни нушани балулра. ХӀуни, чилра декӀархӀерили, ва хӀекьдешличил, Аллагьла гьуйчи руркъулри. Къайсарпачас хӀекь бедлугусив яра ахӀену? Бедлугусив нушани яра ахӀену+?

15ГӀисани, илдала кӀибяхӀяндеш далули, иб:

– Сен хӀушани Дила хӀялумцӀулраяв? Гьари, хӀеризахъес динар хая+.

16Илдани динар хиб. ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Чила сарив иличирти сурат ва у?

– Къайсарпачала сари, – жаваб чарбатур илдани.

17ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– Къайсарпачас пачала бедая, Аллагьлис – Аллагьла.

Илала жавабли илди хӀяйранбариб.

БебкӀибти мицӀирбирниличила жал

18•ГӀисачи саддукейти гъамбиуб. Илди бебкӀибти мицӀирбирути ахӀен бикӀутири. Илдани Илизи хьарбаиб:+

19– МугӀяллим! Мусани белкӀигу, эгер чила-биалра дурхӀни ахӀекӀубси хьунуйчилси узи вебкӀалли, вебкӀибси узила жинс даимбиахъес багьандан, ил хьунул узини кариаб.

20ВерхӀел узи лебли саби. Халалгъуна узини хьунул карииб, ва дурхӀя ахӀекӀубли вебкӀиб. 21ВебкӀибсила гамъа кӀиэсил узини карииб, амма илра дурхӀя ахӀекӀубли вебкӀиб. Тяп илкьяйда бетаур хӀябэсилличилра. 22ВерхӀелра узила дурхӀя ахӀекӀуб. Илдас гӀергъи ил хьунул адамра ребкӀиб. 23БебкӀибти мицӀирбирухӀели ил чидил узила хьунулли рирара? ИлкӀун верхӀелра узили кариибсири?

24ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– ХӀуша чердулкӀулрая, сенкӀун Табтуртира, Аллагьла цӀакьра хӀедалулрая. 25БебкӀили мицӀирбиубти хъайчикахӀебирар – я хьунри кахӀебиру, я шери хӀебашар. Илди лебилра зубрачибти малаикунигъунтили бирар. 26БебкӀибти мицӀирбирниличила дикӀахӀелли, хӀушани Мусала табтарлизиб кьадаличила хӀебелчӀунраяв гьатӀи? Секьяйда Мусази Аллагьли ибал: «Ну – Ибрагьимлара Аллагь сайра, ГӀисакьлара Аллагь сайра, Якьублара Аллагь сайра?». 27Ил бебкӀибтала Аллагь ахӀенну, мицӀиртала Аллагь сай. ХӀуша хӀекьли чердулкӀулрая.

БегӀлара бекӀсигъуна хъарбаркь

28•Илди гъайличи лехӀихъуси табтарчибазивад цали, ГӀисани гӀяхӀил жавабти дедни хӀясиббарили, хьарбаиб:

– Лерилра хъарбаркьуназибад бегӀлара бекӀсигъуна чидил саби?

29– БегӀлара бекӀсигъуна хъарбаркь иш саби: «ЛехӀбизи, Израил! ХалавегӀил нушала Аллагь – цайли цаси ХалавегӀил сай. 30ХӀела ХалавегӀил Аллагь хӀед уркӀи-уркӀилавадли, хӀела лебилра гӀякьлуличил, хӀела лебилра цӀакьличил дигахъен».

31КӀиэсил хъарбаркь саби: «ХӀела мякьлавси хӀед хӀуван дигахъен». Илди кӀелра хъарбаркьван мягӀничерти гӀур лерти ахӀен+.

32Табтарчини иб:

– ГӀяхӀил бурили саби, МугӀяллим. ХӀу вархьли викӀулри: «Аллагь ца сай ва цархӀил Аллагьра левси ахӀен». 33Ва «Аллагь уркӀи-уркӀилавадли, лебилра дагьриличил, лебилра цӀакьличил дигахъни» ва «тяп хӀед хӀуван, хӀела мякьлавсира дигахъни» – ил лерилра Аллагьлис кьурбайс тамай игутачибра[*] мягӀничебси саби.

34Табтарчини духули жаваб бурни чебаили, илизи ГӀисани иб:

– Аллагьла ПачяхӀдешличивад хӀу гьарахъли ахӀенри.

Илала гӀергъи ГӀисази суалти хьардаэс чилра валхӀейзур+.

МасихӀ – ил чила урши сая?

35•Аллагьла хъулив халкь руркъес даимиубли, ГӀисани иб:

– Сен табтарчиби МасихӀлис Даудла урши сай или, бикӀути+? 36Дурхъати РухӀли гьуцӀварибси Даудлира, сунени ибсиригу:

«ХалавегӀилли дила ХалавегӀиллизи иб:

ХӀу Дила балуй шайчи кайи,

Нуни ХӀела душманти ХӀела кьяшмала уди кабикахъайчи»+.

37Сай, Даудра, МасихӀлис ХалавегӀил викӀули виалли, секьяйда МасихӀ Даудла уршили виэс вирусив?

Ва бахъал халкь Илини дурутачи иштяхӀличил лехӀихъутири+.

КӀибяхӀяндешлизибад мяхӀкамбирахъни

38•ГӀиса гӀевугьес даимиуб:

– Табтарчибазирад хӀуша сахъли диирая. Илдас духъяна палтар[*] челгьес ва майдунтачиб адамти чузи саламбикӀули дигахъу. 39Илдас синагугуназир ва сяхӀбатуначир хӀурматла мерани дигахъу+. 40Илдани гамъа хьунрала лебдеш бука ва багьаналис духъяндитӀунти балгнира диру. Илдигъунтачи хӀекьли кьяркьси танбихӀ хӀерли саби!

Гамъани Аллагьлис се хиба?

41•ГӀиса Аллагьла хъа хазнадирхьличи вяхӀчили кайиб ва адамтани секьяйда илизи арц кадирхьулил хӀерикӀесвяхӀиб. Бахъалгъунти давлачебтани дахъал кадирхьулри+. 42ХӀера, ца мискин гамъа ракӀиб ва кӀел къарапул кадихьиб[*]. 43Сунела мутагӀялимтира жибарили, ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази, лебилра цархӀилтани кадихьибтачир ит мискин хьунул адамли имцӀали кадихьиб. 44Итдани кадирхьулри чула имцӀати лерхӀели, ит хьунул адамли биалли, сунела мискиндешлизибад, яшавлис лебси лебилра кабихьиб.

13

ГӀисани Аллагьла хъали булъниличила гьалахили бурули сай

13^1•ГӀиса Аллагьла хъуливад дураулхъухӀели, мутагӀялимтазивад цали иб:

– МугӀяллим! ХӀерагу, сегъунти къаркъал! Сегъуна белшнил!

2ГӀисани илизи иб:

– ХӀуни иш халаси, гьайбатси белшни чебиулрив? Къаркъаличиб къаркъалра кахӀели, лерилра гъятӀдирар+.

Челябкьлала балагь-кьадар

3ГӀиса Зайтун дубурличив Аллагьла хъайчи вяхӀчили кайибхӀели, Петерли, Якьубли, Югьанни ва Андрейли сабицунхӀели хьарбаиб:

4– Бура нушази, ил мурт бетарара ва сегъуна лишанни ил чегъамли бетарни иргъахъув?

5Илдас жавабли ГӀисани иб:

– ХӀердикӀеная, хӀуша чизилра диргӀяхӀедиргахъес! 6Дила уличил бахъал лябкьян, «Ну сайра» бикӀули, ва илдани бахъал биргӀябиргу. 7Лерти ва челяркьути дургъбачила хабурти дакьибхӀели, хӀуша кахмадирудая, сенкӀун илди детаэс гӀягӀнити сари. Амма гьачамлис ил ахир ахӀен. 8Халкьличи халкь, пачалихъличи пачалихъ къаршили ахъдирар. ДекӀар-декӀарти мераначир цӀакьти мерсдалкьан, амма илди виштӀаси виркьусила хӀярмала бехӀбихьуд сари+.

9Сахъли диирая! ХӀуша мажлисунази дедлугара, синагугуназир итура. Ну багьандан хӀуша мербекӀунала ва пачнала гьала тӀашдалтара. Илдала гьалар хӀушани Набчила бикьридеш диридая+. 10Амма гьала-гьала лебилра халкьанас ГӀяхӀхабар багьахъес гӀягӀниси саби+. 11Дуцили, суд барес аркухӀели, буресиличила гьалахили пикримадикӀудая. Ил сягӀятлизир дурахъес гибти дуреная, сенкӀун хӀуша хӀедирудаяну, Дурхъати РухӀ дирар гъайдикӀути+.

12Узини узи вебкӀахъес уведлуга, дудешли – дурхӀя; дурхӀни бегӀтачи къаршили кабилзан ва илди кабуршу+. 13Дила у багьандан лебилра хӀушачи гьимичеббирар, амма ахирличи бикайчи яхӀбуцибси верцили вирар+.

14•Саби биэс гӀягӀнили ахӀенси мерличиб хӀушани «хараббирахъуси хӀяжардеш» чебаибхӀели (учӀусини ил аргъаб), Ягьудеялизибти дубуртази бебшаб. 15Хъалчив валикибси, се-биалра касес или, кадмацӀаб ва хъули адмацӀаб+. 16Авлахъличивсира гӀяба касес чармайаб. 17Балагь саби илди бурхӀназиб дурхӀялисбаибтас ва михъиртачиб дурхӀни бухъахъутас!+
18Ил секӀал янилизиб хӀебиахъес дулгеная. 19СенкӀун илди бурхӀназир балагь-кьадар дирар, сарира Аллагьли дунъя акӀахъубхӀейчирад гьанналичи бикайчи хӀедиубти ва гӀур мурткӀал хӀедирути!+
20Эгер ХалавегӀилли илди бурхӀни камхӀедарибти диалри, цалра мицӀирси жан берцес хӀебириб. Амма, чеббикӀибти багьандан, Сунени чеббикӀибти багьандан, илди бурхӀни камкадариб+.

21Эгер илхӀели хӀушази чили-биалра алли: «ХӀерая! Иш ишав МасихӀ» яра «ХӀерая! Ит итав» – дирхмарудая+. 22Къалпти масихӀуни ва къалпти идбагуни дакӀубирар. Адамти биргӀябиргес багьандан, имканбакӀалли, чеббикӀибтира биргӀябиргес, илдани лишанти ва гӀяламатуни диру+. 23ХӀердикӀеная! Нуни гьар секӀал гьалахили дурира+.

Инса Урши лявкьни

24•Илди бурхӀназир, баягъи балагь-кьадарлис гӀергъи:

«берхӀи билшан,
бацлира сунела шала хӀелуга.

25Зубартира зубрачирад кадиркур,
зубри дихӀути цӀакьанира гьакӀардулхъан»+.

26ИлхӀели адамтани, гъагултачив лявкьуси, халал кьуватличилси ва чевяхӀдешличилси Инса Урши чейу+. 27Илини малаикуни бурхьу ва лебил дунъяла авалра шайчибад мусни-зубрала дубличи бикайчи, Илала чеббикӀибти бурчу+.

Инжирла галгаличила гъай

28•Инжирла галгала мисал хӀушаб айту-гъайли биаб: кӀинчӀби пушахъили, кӀари дуралкьухӀели, хӀушани балулра, дуцӀрум гъамдикӀули диъни. 29Тяп илкьяйда, Нуни дурибти детурхули чедаибхӀели, багьирая, ил гъамли саби, унабурхӀличиб саби. 30ХӀекьдеш бурулра хӀушази: иш наслу бетхӀехъили лебалли, илди лерилра детарар+. 31Закра ванзара детихъур, Дила дугьби детхӀейхъур.

БархӀиличила яра сягӀятличила чилилра хӀебала

32•Амма ил бархӀиличила ва сягӀятличила чилилра балуси ахӀен: я зубрала малаикунани, я Уршили, Дудешли ахӀенси! 33Дусмадусудая! Ил замана мурт сабиурал хӀушани балути ахӀенра+. 34ХӀера, селичил цугбуцес вирулил ил: гьарахъси архӀяличи аркьули, адамли сунела юрт къаравашунала хӀерудилиуб балтули сай ва гьарил къаравашлис хасси хъарбаркь бедлугули сай. Къарауйзи биалли, сахъли виахъес хъарбирули сай+. 35Илбагьандан дусмадусудая! СенкӀун юртла вегӀ мурт чарулхъанал, бархӀехъ яра байдугила замана, дагъни делхӀунхӀели яра ил шаладиркухӀели лявкьянал – хӀушаникӀун хӀебаладая+. 36Ил хапли вакӀалра, вари, хӀуша дусули мадаргаба!+
37Нуни хӀушази буруси лебтазилра бурулра: сахъли диирая!

14

Динна халатани ГӀиса кавшес пикрибирули

14^1•КӀел бархӀила гӀергъи Пасхала ва БехӀцӀурала байрам сабри. Халакашишунира табтарчибира гӀямултачил ГӀиса уцес ва кавшес багьана баргес умцӀулри+.

2– Амма байрамла ахӀенси замана, – бикӀулри илди, – халкь пунтхӀебиахъес багьандан.

ГӀиса тӀемла дурхъаси гӀявадешли вакни

3•ГӀиса илзамана Бетаниялизив сайри, сисела изайзивси Симунна хъулив. Дебали дурхъаси, умуси нардлизибад[*] барибси гӀявадешличилси гачӀла гажинничил хьунул адам хъули арацӀибхӀели, Ил кьумурла мякьлав хъарихьири. Гажинна хъар бячи, илини гӀявадеш ГӀисала бекӀличи чертӀиб+. 4Илаб лебтазибад цацабехӀти бачабархиб:

– Селис гӀягӀнисив тӀембикӀуси гӀявадеш илкьяйда харжбирес? 5ИлкӀун, хӀябдаршличир имцӀякь динарлис бицили, арц мискинтас дутӀес вирусири! – гӀяйиббирулри илдани иличи.

6Амма ГӀисани илдази иб:

– Ратирая, сен зигаррулхъахъулрая ил? Илини Наб гӀяхӀдеш сабгу барибси. 7Мискинти даимал хӀушачил барх бирар, илдас хӀуша мурт-дигара икьаладиэсра дирудая. Ну биалли мурталра хӀушала ургав хӀейрус+. 8Сунени барес рируси саби илини барибси. БизитӀемла гӀявадешли бакили, илини Дила чарх гӀур хӀябла кабихьахъес гьалахили хӀядурбариб[*]+. 9ХӀекьдеш бурулра хӀушази: лебилра дунъяличиб, чинаб ГӀяхӀхабар багьахъалра, иш хьунул адам гьанриркахъули, ишини барибсиличилара бурили бирар+.

Искариут Ягьудани ГӀиса уведни

10•ВецӀнукӀирализивад ца сайси Искариут Ягьуда халакашишуначи вякьун, ГӀиса уведес багьандан+. 11Ил бакьили, илди разибиуб ва илис арц дедес чесиб. ГӀиса уведес багьандан ил гӀяхӀси замана бикахъес укайиб.

ГӀиса сунела мутагӀялимтачил пасхала беркайчив

12•БехӀцӀурала байрамла цаибил бархӀи, пасхала мукьри лугьухӀели, мутагӀялимтани ГӀисази хьарбаиб:

– ХӀед пасхала беркала барес нуша чина дукьиша?

13ГӀисани илхӀели кӀел мутагӀялим бархьиб, илдази или:

– Шагьарлизи дукьеная, илав шинна гажин архуси адам къаршииркур. Илис гӀергъи дукьеная. 14Ил ацӀибси юртла вегӀлизи бурая: «МугӀяллим викӀули сай: Дила мутагӀялимтачил пасхала беркала букуси хъали чидил сабив?». 15Хъа вегӀли чедиб хӀядурбарибси ва балкьаахъурси халаси хъали чебиахъу. Илаб хӀядурбарая нушаб.

16МутагӀялимти арбякьун ва шагьарлизи бухӀнабухъун. Гьар секӀал тяп ГӀисани чузи бурибси тяхӀярли детаур. Илдани пасхала беркала хӀядурбариб. 17БархӀехъ ГӀисара вецӀнукӀира мутагӀялимра ила бакӀиб. 18Кабиили кьацӀли букухӀели, ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушазивад цали, Набчил укусини, Ну уведлугара+.

19Илди пашманбиуб ва цалис гӀергъи ца Илизи хьарбикӀесбииб:

– Ну хӀейиша?

20Илдас жаваблис, Илини иб:

– Набчил кьямлизи кьацӀ кӀучӀбируси, вецӀнукӀирализивад ца сай. 21ГӀе, Инса Урши Сунечила белкӀунсиван аркьули сай, амма, сунечивли Инса Урши уведлугуси адамлис балагь! Илис бекӀлил ахӀекӀубли гӀяхӀил бириб+.

ХалавегӀилличил кьацӀ беркни

22•Илди букухӀели кьацӀ касили, ГӀисани баркатлабариб, кабердиб, гӀур илдази бедиб ва иб:

– Касая. Ил – Дила чарх саби+.

23ГӀур Илини чягъирла хъаба касили, шукрура или, илдази бедиб. Лебтанилра илизибад бержиб. 24ГӀисани гӀур иб:

– Илди ВягӀдала Дила хӀи сари – бахъал багьандан картӀути. 25ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Аллагьла ПачяхӀдешлизир сагати чягъир дужуси бархӀи сабаайчи, тӀутӀила бухъалализирадти хӀедужис.

Петерли сай уввалтниличила ГӀисани гьалахили бурули сай

26Дезара белчӀи, илди Зайтун дубурличи арбякьун+. 27•ГӀиса илдази викӀар:

– ХӀуша лерилра Дила черкад васвасдулхъадая, сенкӀун белкӀи саби:

«Нуни букӀун каршис,
маза сарил тӀутӀудирар»+.

28Ну мицӀириубхӀели, хӀушаб гьалав Галилеялизи лявкьяс+.

29ИлхӀели Петерли иб:

– ХӀу лебталилра увватадлира, нуни увхӀелтари.

30ГӀисани илизи иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: ишхӀели дугели дагъали кӀина гӀугӀубушайчи, хӀуни Ну хӀяйна уввалтара.

31Петерли гьатӀира чекайзурли иб:

– ХӀечил варх вебкӀес чебуркъаллира, нуни ХӀу увхӀелтари.

Илкьяйда бикӀи лебилра.

Гетсиманилизиб ГӀисала балга

32•Гетсимани бикӀуси мерличи бакӀили гӀергъи, ГӀисани сунела мутагӀялимтази иб:

– Нуни балга барайчи, ишар кадиили каленая.

33Амма Петерра, Якьубра, Югьанра Сунечил барх арбукиб. Ил кахдешли ва децӀли уциб+. 34Илини илдази иб:

– Дила уркӀи бебкӀала децӀли буцили саби, хӀуша ишар Набчил хӀедусули каленая!+

35Ил илдачивад цакьадар тяйдииуб ва, ванзаличи вяхӀудиикили, улгесвяхӀиб, эгер ахърибикӀуси биалли, Сунечибад ил сягӀят чебарбукахъес.

36– Абба![*] Дила Дудеш! Се-дигара барес ахъри ХӀезиб саби! Ил гӀязабла кьям Набчибад чебарбука! Амма Наб дигуси ахӀи, ХӀед дигуси биаб!+

37ГӀиса мутагӀялимтачи чариубхӀели, илди бусули баргиб ва Петерлизи иб:

– Симун, хӀу усулрив? ХӀу ца сягӀяталра хӀевсули уэс хӀейрадив? 38Мадусудая ва дулгеная, хӀялумцӀлалис гьандуцес багьандан: рухӀ жигарти сари, кьаркьала биалли – цӀакьагар+.

39ГӀиса гӀурра тяйдииуб ва улгиб, гьаларгъунти гъай дурули.

40ГӀур вакӀибхӀелира илди бусули баргиб, сенкӀун илдала кьяпӀикӀуни декӀдиублири ва ГӀисази се бурусилра хӀебалулри. 41ХӀяйнайсра чариубли вакӀили, ГӀисани иб:

– ХӀушани, гьаннара дусули, бамсриихъулраяв? Таман! ХӀера, Инса Урши бунагькартала някъбази ведлугуси сягӀят гъамбиубли саби+. 42Адизирая, аркьехӀе. ХӀера, Ну уведлугуси гъамиубли сай.

ГӀиса уцни

43•Итмадан, Ил гъайикӀули левалли, вецӀнукӀирализивад ца сайси Ягьуда вакӀиб. Иличил барх, халакашишуначибадти, табтарчибачибадти ва тямадабачибадти тураначилти ва къярдубачилти бахъал адамтира лебри+. 44ГӀиса уведлугуси илдачил вягӀдалаиублири:

– Ну Сунечи байикунси Ил сай, Ил уцили къараулдеш барили, арукая.

45Итмадан Ягьуда ГӀисачи гъамиуб ва иб:

– Равви! – ва Иличи байикун.

46Илдани ГӀиса итмадан уциб ва къараултази ведиб. 47Илав тӀаштазивад цали тур абитӀун ва, бяхъили, халакашишла лагъла лихӀи чеббяхъиб+.

48ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша туранира къярдубира касили, Ну уцес дурадухъес – Ну къачагъ-мага сайрав? 49НуникӀун хӀуша гьар бархӀи Аллагьла хъулир руркъира, хӀушани уцхӀевцира. Амма Табтуртази делкӀунти детерхаб+.

50ИлхӀели, ГӀиса ватурли, лебилра мутагӀялимти бебшиб+. 51ЧӀянкӀуси чархличи сегъунарил чебушала бергурси, ца гӀулухъа ГӀисас гӀелавад ватихьиб. Къараулчибани ил уциб. 52Илдала някъбазиб чегьалара батурли, ил чӀянкӀули вебшиб.

ГӀиса Халамажлисла гьалав

53•ГӀиса халакашишла юртлизи кибхӀели, илаб лебилра халакашишуни, тямадаби ва табтарчиби цалабикиб. 54Петер гьарахъ-гьарахъли ГӀисас гӀелавад вашули, халакашишла азбарлизи ацӀиб ва къаравашуначил цӀала мякьла ванаиэс кайиб. 55Халакашишунира лебил Халамажлисра, Иличи къаршити бикьридешлигӀиб умцӀулри, ГӀиса кавшес хӀукму дурасес багьандан, амма селра баргес хӀебиуб. 56Бахъал къалпти бикьруми гъайбухъун, амма илдала бикьридеш сари-ургар цагъунти ахӀенри. 57Абизурли, цацабехӀли Иличи къаршили къалпти бикьридешдариб.

58– «Нуни иш Аллагьла хъали, сабира адамтала някъба тӀашбатурси, гъятӀиис ва хӀябал бархӀила бухӀнаб цархӀил, някъба хӀебелшунси, тӀашбалтас», – Ил викӀули нушани бакьира+.

59Амма илди бикьрумала гъайра дарххӀедалгунтили урдухъун. 60ИлхӀели халакашишли, байлизи тӀашизурли, ГӀисази хьарбаиб:

– Сен селра хӀебурулрив? Илдани хӀечи къаршили бикьридешдирули сари+?

61ГӀисани, лехӀкахъили, сегъуналра жаваб хӀебедиб. Халакашишли Илизи гӀурра хьарбаиб:

– ХӀу сайрив МасихӀ – Баркатчевсила Урши?

62ГӀисани жаваб чарбатур:

– Ну сайра, ва, хӀушани чейидая Инса Урши Кьудратла ВегӀла балуй шайчи кайили ва зубрала гъагултачив лявкьули+.

63ИлхӀели сунечирти палтарра гъярдердили[*], халакашишли иб:

– ГӀур нушаб сегъунти бикьруми хӀяжатлив+? 64Илала диргала хӀушани дакьира. ХӀушала пикри сегъуна сабив? Лебтанилра ГӀиса гӀяйибла вегӀ виънилизи ва кавшес лайикьли виънилизи халвариб+. 65Илала гӀергъи цацабехӀти Иличи тубикӀес бехӀбихьиб. Илала дяхӀ кӀапӀдирутири, бирхъутири ва бикӀутири:

– Багьи, ХӀед бяхъибси чи сая?

ГӀур Илала ляжубази къаравашуни бирхъескабииб+.

Петерли ГӀиса увватни

66•Петер илхӀели азбарла ухӀнав сайри. Илар халакашишла ца къараваш хьунул адамра лерри. 67ЦӀала мякьла ванаиэс кайибси Петер чеили, ил ибкьли хӀерризур:

– Назаретлан ГӀисачил хӀура леври!

68Амма Петерли ил мархӀебариб:

– ХӀу селичила гъайрикӀулрил, нуни я иргъули ахӀенра, я балули ахӀенра, – иб илини ва дурабси азбарлизи дуравхъун. ИлхӀели дагъани гӀугӀубушиб. 69Къаравашли илавра Петер чеиб ва мякьлаб тӀаштази иб:

– Ил илдазивад ца сай.

70Петерли илала гъай гӀурра мархӀедариб. Камси заманала гӀергъи илаб тӀашти адамтани гӀурра Петерлизи иб:

– Дурусли, хӀу илдазивад ца сайри, хӀукӀун галилеялан сайри.

71Петер хъямаиркьескайиб, аллагьличира викӀескайиб:

– ХӀуша дикӀуси Адам нуни валуси ахӀен.

72ИлхӀели дагъани кӀинайсра гӀугӀубушиб. Петерлис ГӀисани бурибси гьанбикиб: «Дагъали кӀина гӀугӀуайчи хӀуни Ну хӀяйна уввалтара». Ил кьутӀкьули висиииб+.

15

ГӀиса Пилатла гьалав

15^1•Савли жявли халакашишунанира, тямадабанира, табтарчибанира, лебил Халамажлислира цалабикили хӀукмубариб. ГӀиса, вигьи арукили, Пилатлизи[*] ведиб+. 2Пилатли ГӀисази хьарбаиб:

– ХӀу жугьутӀунала Пача сайрив?

– ХӀу илкьяйда викӀулри, – жаваб бедиб ГӀисани+.

3Халакашишунани Иличи дахъал гӀяйибти чедирхьулри. 4Пилатли Илизи иб:

– ХӀуни буреси жаваб агарав? Ишдани ХӀечи къаршили дахъал гӀяйибти дурули диъни чебиулригу!+

5ГӀисани илис жаваб чархӀебатнили, Пилат тамашаиахъуб.

ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъяхъес ведни

6•Пасхала байрамла бархӀи халкьли сунези чеахъибси ца туснакъчи Пилатли ваткайусири. 7ИлхӀели илав туснакъварили Барабба бикӀуси адамра леври, суненира сунела бархкьябачил пунтла замана адам кавшибси. 8Халкьли Пилатлизи тиладибариб, сунени чус гьалабра бируси барни.

9– ХӀушаб нуни жугьутӀунала Пача азадватурли дигулраяв? – хьарбаиб Пилатли илдази.

10Илини балулри кьясдеш сабабли халакашишунани ГӀиса уведибси виъни+. 11Амма халакашишунани халкь Барабба азадварни тӀалаббарахъес гьирбарилри+.

12– ХӀуша Сунес жугьутӀунала Пача дикӀусилис нуни се барили дигулрая? – хьарбаиб Пилатли.

13– Къанчличи чеветяхъя! – вявъиб адамтала бекӀали.

14– Се багьандан? Сегъуна вай барилив Ишини? – хьарбаиб Пилатли.

Амма халкь гьатӀира ахъли вявбикӀулри:

– Къанчличи чеветяхъя!+

15Халкьла тилади бартаахъес багьандан, Пилатли Барабба ваткаиб. ГӀиса биалли, гьаланачи гӀярчумагли витахъес буйрухъбарили, къанчтӀайчи чеветяхъяхъес ведиб+.

ГӀиса гӀязабверкӀни

16•Бургъантани ГӀиса кӀялгӀяла азбарла ухӀна арукиб ва бургъантала лебилра хӀуреба ила тӀалаббариб. 17Илдани ГӀисачи цӀяба-хӀунтӀена гӀяба чегьур, ва, муръухьла занзбазибад барибси, тажра чебииб.

18– Аралиираб, жугьутӀунала Пача! – саламбикӀулри илди.

19Илди ГӀисала бекӀлизи тӀерхьали бирхъутири, Иличи тубикӀутири, Илала гьалаб кьукьмусбикили, Илис икрамбикӀутири+. 20ЧебдукарбяхӀили гӀергъи, илдани Иличибад цӀяба-хӀунтӀена гӀяба убкасили, сунела палтар чегьур ва Ил къанчтӀайчи чеветяхъес арукиб.

ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъни

21•Гьуйчив илдани хъучивад чарулхъуси адам тӀашаиб. Ил Александерла ва Рупла дудеш киреналан Симун сайри. ГӀисала къанчтӀал илизи бихахъиб 22ГӀиса ГалгутӀа бикӀуси мерличи (сунела мягӀна «КьатӀабекӀ» сабси) киб. 23Бургъантани Илис тӀемла гӀявадеш[*] бархаибти чягъир дедиб, амма ГӀисани сахӀесиб.

24ГӀиса илдани къанчтӀайчи чеветяхъиб. Илала палтар биалли, саби-ургаб чӀалабушили, дутӀиб. 25Ил чеветяхъибсири савли урчӀемал сягӀят дикибси замана. 26Иличибси гӀяйиб чебиахъуси къанчтӀайчибси чебелкӀлизи белкӀири: «ЖугьутӀунала Пача». 27-28ГӀисачил барх кӀел къачагъра чебетяхъибтири, ца – Илала балуй шайчи, цархӀил – алгъай шайчи. 29ШалгӀеббулхъути, бурга гьакӀбикӀулри, Ил валтӀулри, ва бикӀулри:

– Аллагьла хъали гъятӀаили, хӀябал бархӀили тӀашбалтуси! ХӀуни ХӀу верцахъи!+
30ХӀуни ХӀу верцахъес вии, къанчтӀайчивад кацӀи!

31ИлтяхӀярли халакашишунира, табтарчибира, халкьла тямадабира Иличиб дукарбирхӀули, бикӀулри:

– Сунени цархӀилти уцахъули вири, Сунени Сай верцахъес вирули ахӀен+. 32Эгер Сай Израилла Пача виалли, къанчтӀайчивад кацӀаб, ил чебаили, нушара Иличи дирхарехӀе.

ГӀисачил бархли къанчтӀулрачи чебетяхъибти къачагъунанира балли, Ил мучлаагарирулри+.

ГӀиса вебкӀни

33•ХӀерейс лебилра ванзаличи цӀябдеш чебихьун ва ил цӀябдеш сягӀят хӀябал дикайчи калун. 34СягӀят хӀябал диркухӀели, ГӀисани ахъли тӀамадариб:

– Элагьи, Элагьи, лама савахтани? – илала мягӀнара «Дила Аллагь, Дила Аллагь, ХӀуни Ну сен увватурсира?» ибси саби.

35Илаб гъамли тӀашбизуртани, илди гъай дакьили, бикӀулри:

– Бикьулраяв, Ильяслизи жиикӀули сай!

36Ца адамли, дуцӀли вякьи, тӀерхьаличи шинижан баршиб, цӀикӀти чягъирли бемхӀехъур, ГӀисала мухӀлиличи гъамбариб, гӀур илини иб:

– Гьанна Иш къанчличивад увяхӀасес Ильяс лявкьянал хӀердикӀехӀе.

37Ахъли вявра или, ГӀисани гӀергъиси гьигь дурабушиб. 38ИлхӀели Аллагьла хъулибси пардав, чедибад уди бикайчи, кӀел бутӀаличи гъярбердиб. 39ГӀисачи вяхӀчили тӀашси даршбекӀли, Илини гӀергъиси гьигь секьяйда дурабушибал чебаили, иб:

– ХӀекьли, Иш адам Аллагьла Урши сайри!

40Илаб тяйдили кабизурли, детарутачи хӀербикӀути, хьунул адамтира лебри. Илдала ургаб лебри Магдалан Мария, виштӀал Якьубла ва Юсийла неш Мария ва Салуми+. 41ГӀиса ГалилеялизивхӀелил, илди Илис гӀергъи башутири ва икьалабирутири. ГӀисачил барх Ерусалимлизи бакӀибти илаб гӀурра бахъал цархӀилти хьунул адамтира лебри.

ГӀиса хӀяриихьни

42•БархӀехъ сабри. Сут бархӀиличи хӀядурдешла жумягӀ бархӀи. 43Илбагьандан Пилатличи Аримапеялизивадси Юсуп вакӀиб. Ил – Халамажлислизи бикӀибтазивадси, сунела хӀурмат лебси, Аллагьла ПачяхӀдешличи хӀерси адам сайри. Ил Пилатличи укьес ва ГӀисала жаназа тиладибарес виуб. 44ГӀиса илцад жявли вебкӀниличила бакьили, тамашаиубси Пилатли даршбекӀ живариб ва ГӀиса мурт вебкӀибал хьарбаиб. 45ДаршбекӀлизибад Ил вебкӀни багьурли, илини ГӀисала жаназа арбухахъес Юсуплизи ихтияр бедиб. 46Юсупли гантирла чӀянкӀи асиб, къанчличибад жаназа убкасиб ва чӀянкӀилизи бергур. Шурлизиб абитӀунси иникъхӀяблизи жаназа мерлабариб. Ила айцӀуси мер халаси къаркъаличил гьакабариб. 47Илини ГӀиса чина кайхьибал Магдалан Мариянира Юсийла неш Мариянира чебаиб.

16

ГӀиса МасихӀ мицӀириъни

16^1•Сут бархӀи шалгӀеббухъунхӀели, Магдалан Марияни, Якьубла неш Марияни, Салумини ГӀисала жаназа бакес бизиси тӀемла гӀявадеш асиб+. 2ЖумягӀла цаибил бархӀи, савли жявли, берхӀи абулхъухӀели, иникъхӀябличи бакӀиб. 3Илди гьуникад саби-ургаб суалбикӀулри:

– ИникъхӀяб гьабарибси къаркъа гербарес нушаб чи икьалаиэсара+?

4ХӀябличи бакӀибхӀели, илдани къаркъа чилирил убкасили чебаиб. КъаркъакӀун дебали халаси сабри. 5ИникъхӀябла бухӀна абацӀибхӀели, илав балуй шайчи кайибси цӀуба палтарличилси ца жагьил адам чеили, илди уркӀбухъун. 6Илини хьунул адамтази иб:

– УркӀмадулхъадая! ХӀуша къанчтӀайчи чеветяхъибси назаретлан ГӀисагӀир умцӀулра. Ил мицӀириуб. Ишав Ил агара. ХӀера, ит саби Ил кайхьибси мер. 7ХӀуша дукьенаяну, ГӀисала мутагӀялимтазира Петерлизира бурая, хӀушаб гьалав Ил Галилеялизи арякьун или. ХӀушази Сунени буриливан, илав хӀушани Ил чейидая+.

8ИникъхӀяблабад дурабухъи, уркӀбухъунти ва хӀяйранбиубти хьунул адамти дуцӀбухъун. Илцадра цӀакьли урухбиубли, Илдани чизилра селра хӀебуриб.

Магдалан Марияс ГӀиса гьалаизни

9•ЖумягӀла цаибил бархӀи, савли жявли мицӀириубли, ГӀиса гьаланачи, муртрил, сунезирадли верхӀел жинд дураибси, Магдалан Марияс гьалаизур+. 10Илини, рякьи, гьалаб ГӀисачил барх бирути, гьанна бисути ва децӀлизибти мутагӀялимтази буриб. 11ГӀиса мицӀирли виъниличила ва Марияни Ил чеъниличила бакьибхӀели, илди бирххӀеур+.

ГӀиса кӀел мутагӀялимлис гьалаизни

12ГӀур, кӀел мутагӀялим шагьарлизибад аркьухӀели, ГӀиса илдас цархӀил куцличил гьалаизур. 13ГӀелабяхӀ чарбиубли, илдани Иличила калунтазира буриб. Амма илдала гъайличи чилра вирххӀеур.

ГӀисала чебяхӀси хъарбаркь

14ГӀурхӀели, кьацӀли букес кабиибхӀели, вецӀнуцара мутагӀялимлисра Ил гьалаизур. Саби бирххӀеъни ва чула уркӀби къаркъакаурли диъни багьандан, Сай мицӀириубли чеибтачи ГӀисани уркъубяхъиб.

15ГӀурра илдази иб:

– Лебилра дунъякад дукьеная, лебтазилра ГӀяхӀхабар багьахъая+. 16Вирхаурси ва шизивакӀни кьабулбарибси верцили вирар, вирххӀеурсилис суд биру+. 17Бирхауртачил гӀяламатла лишанти дархдашар: Дила уличил илдани жиндри дурайу, гӀядатлиахӀенти мезаначил гъайбикӀар+. 18Илдани чӀичӀлуми някъбази кайсу, убкӀахъуси агъу бержили хьалли, чус зарал хӀебирар. Илдани зягӀиптачи някъби чедуцалли, илди сагъкабирар+.

ГӀиса МасихӀ зубрачи ахъиъни

19ХалавегӀил ГӀисани илдази илди лерилра дурили гӀергъи, Ил зубрачи ахъиуб ва Аллагьла балуй шайчи кайиб+. 20МутагӀялимти биалли арбякьун ва гьар мерлаб ГӀяхӀхабар балахъескабииб. Илдала гъай гӀяламатуначил кадилзахъули, ХалавегӀил илдас икьалаирусири+.

* 1:40 Сисе – камличир хъасличилси декӀси изала.

* 3:18 Кананит (грек мезли Зелут – «шаликар») – Римли Израил буцниличи къаршиси дин-политикала кьукьяла бутӀакьянчи.

* 3:22 Белзибул – Илбисла умазибад ца.

* 6:13 Зайтун – гӀявадешла духълумачилси галга.

* 9:5 Равви – жявжугьутӀ мезли мугӀяллим ибси саби.

* 9:49 Ишаб аргъес имканбикӀуси мягӀна «зели кьурбан умубируливан, цӀализив гьарил умуирар» ибси саби.

* 11:8 Пачала кьяшмау галгала кьялуби лайдикӀни – илала хӀурматбарнила лишан сабри.

* 11:9 Гьусанна – «Дерцахъаба нуша» – дезала девли бетаурси гъай.

* 11:15 ИтхӀелла гӀядат хӀясибли, лагьнира кьурбандирутири.

* 12:33 Тамай игуси – ил Аллагьлис кьурбайс тамай игуси мицӀираг саби.

* 12:38 Духъяна палтар Таврат баянбирантаницун дихутири, халкьла гьалаб уктемли башутири.

* 12:42 Къарапул – (грек мезли «лепта») – римла бибгӀян арц.

* 14:3 Нард – лебгӀебал кьиматчебси, Индиялизиб башуси бухъалала хӀячмазибад барибси гӀявадеш. Абзур дусла алапалис илала 300 грамм асес вири.

* 14:8 Нардла гӀявадешли дикутири хӀурматла адамтала жаназаби.

* 14:36 Абба – арамей мезли ил дудешличи малхӀямси дугьабиз саби.

* 14:63 Палтар гъярдердни – хӀекьли кьакьавакӀни иргъахъуси лишан.

* 15:1 Ит замана Палестина Римла арилиуб сабри. Пунтий Пилат биалли, Римли катурси мербекӀ сайри. Адам кавшес жугьутӀунани дурасибси хӀукму Пилатли сабри тасдикьбируси.

* 15:23 ТӀемла гӀявадеш (грек мезли «мирра») – ГӀярабиялизиб башуси бухъалала сида.

• 1:1 Матфейли 3:1-12, Лукали 3:1-9, Югьанни 1:19-28

+ 1:2 Матфейли 11:10, Лукали 7:27
+ 1:4 Лукали 1:80, Югьанни 1:6
+ 1:5 Баркьудлуми 19:18

• 1:9 Матфейли 3:13, Лукали 3:21-22, Лукали 4:1-13

+ 1:9 Матфейли 2:23, Лукали 2:39
+ 1:10 Баркьудлуми 7:56, Югьанни 1:32-33
+ 1:11 Маркли 9:7, Югьанни 12:28, Маркли 9:7,
+ 1:13 Лукали 22:43
• 1:14 Матфейли 4:18-22, Лукали 5:1-11
+ 1:15 Матфейли 3:2

+ 1:16 Матфейли 14:34, Маркли 6:53, Югьанни 1:40-42

+ 1:17 Матфейли 13:47
+ 1:18 Маркли 10:28
• 1:21 Лукали 4:31-41
+ 1:21 Матфейли 4:13
+ 1:22 Матфейли 7:28-29

+ 1:24 Маркли 5:7, Баркьудлуми 19:15, Югьанни 6:69

+ 1:26 Маркли 9:20, Баркьудлуми 8:7

+ 1:27 Баркьудлуми 17:19

+ 1:31 Маркли 5:41, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41

+ 1:34 Матфейли 12:16, Маркли 3:12
• 1:35 Лукали 4:42-44
+ 1:35 Матфейли 14:23, Лукали 5:16
• 1:40 Матфейли 8:1-4, Лукали 5:12-16
+ 1:40 Маркли 9:22
+ 1:42 Лукали 17:14
+ 1:43 Матфейли 9:30
+ 1:44 Лукали 17:14
+ 1:45 Маркли 7:36
• 2:1 Матфейли 9:1-8, Лукали 5:17-26
+ 2:1 Матфейли 4:13, Маркли 1:21
+ 2:4 Маркли 6:55

+ 2:5 Матфейли 8:10, Маркли 10:52, Лукали 7:48

+ 2:7 Маркли 14:64,
• 2:13 Матфейли 9:9-13, Лукали 5:27-32
+ 2:16 Лукали 15:2
+ 2:17 Лукали 15:7,

• 2:18 Матфейли 9:14-17, Матфейли 12:1-8, Лукали 5:33

+ 2:18 Матфейли 11:2, Лукали 11:1, Югьанни 1:35, Лукали 18:12

+ 2:19 Матфейли 25:1-13, Югьанни 3:29, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2

+ 2:20 Маркли 14:7, Лукали 17:22
• 3:1 Матфейли 12:9-14, Лукали 6:6-11
+ 3:1 Маркли 1:21
+ 3:2 Лукали 14:1, Лукали 20:20
+ 3:4 Лукали 14:3
+ 3:7 Матфейли 11:21
+ 3:10 Маркли 5:28
+ 3:11 Матфейли 14:33, Маркли 1:24
+ 3:12 Матфейли 12:16, Маркли 1:34
• 3:13 Матфейли 10:1-4, Лукали 6:12-16
+ 3:16 Матфейли 16:18, Югьанни 1:42
+ 3:17 Маркли 1:19
+ 3:18 Матфейли 9:9
+ 3:19 Маркли 14:10, Маркли 14:44

• 3:20 Матфейли 12:22-32, Лукали 11:14-23, Лукали 12:10

+ 3:20 Маркли 6:31
+ 3:22 Матфейли 9:34, Матфейли 10:25
+ 3:29 Лукали 12:10,
• 3:31 Матфейли 12:46-50, Лукали 8:19-21

+ 3:31 Маркли 6:3, Югьанни 2:12, Югьанни 7:3, Баркьудлуми 1:14,

+ 3:35 Югьанни 15:14,
• 4:1 Матфейли 13:1-23, Лукали 8:4-15
+ 4:9 Матфейли 11:15, Гьаргбаркь 2:7
• 4:10 Матфейли 13:18-23, Лукали 8:11-15
+ 4:11 Матфейли 19:11,
+ 4:12 Югьанни 12:40, Баркьудлуми 28:26-27
+ 4:14 Баркьудлуми 8:4
+ 4:19 Матфейли 6:25, Маркли 10:23,
+ 4:20 Югьанни 15:5
• 4:21 Лукали 8:16-18
+ 4:21 Матфейли 5:15, Лукали 11:33
+ 4:22 Матфейли 10:26, Лукали 12:2
+ 4:23 Матфейли 11:15, Маркли 4:9
+ 4:24 Матфейли 7:2
+ 4:25 Сулайба буралаби 9:9
+ 4:29 Матфейли 13:38, Гьаргбаркь 14:15
• 4:30 Матфейли 13:31-35, Лукали 13:18-19
+ 4:31 Матфейли 17:20, Лукали 17:6
• 4:35 Матфейли 8:23-27, Лукали 8:22-25
+ 4:35 Матфейли 8:18, Лукали 8:22
+ 4:37 Баркьудлуми 27:14
• 5:1 Матфейли 8:28-34, Лукали 8:26-39
+ 5:7 Маркли 1:24
+ 5:17 Лукали 5:8, Баркьудлуми 16:39
+ 5:20 Матфейли 4:25, Маркли 7:31
• 5:21 Матфейли 9:18-26, Лукали 8:40-56

+ 5:22 Лукали 13:14, Баркьудлуми 13:15, Баркьудлуми 18:8

+ 5:28 Маркли 3:10
+ 5:30 Лукали 5:17, Лукали 6:19
+ 5:34 Маркли 10:52
+ 5:37 Маркли 9:2, Маркли 14:33
+ 5:39 Югьанни 11:11

+ 5:41 Маркли 1:31, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41, Лукали 7:14

+ 5:43 Маркли 1:44, Маркли 9:9
• 6:1 Матфейли 13:53-58, Лукали 4:16-30
+ 6:1 Матфейли 2:23, Лукали 2:39, Лукали 4:23
+ 6:2 Маркли 1:21
+ 6:3 Матфейли 11:6
+ 6:4 Югьанни 4:44

• 6:7 Матфейли 10:1, Матфейли 10:5-15, Лукали 9:1-6

+ 6:7 Маркли 3:13-18
+ 6:11 Баркьудлуми 13:51
+ 6:12 Маркли 1:15
• 6:14 Матфейли 14:1-12, Лукали 9:7-9
+ 6:14 Маркли 8:28
+ 6:15 Матфейли 21:11

+ 6:17 Матфейли 11:2, Лукали 3:19-20, Югьанни 3:24

+ 6:21 Эстер 1:3
+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2
+ 6:29 Маркли 2:18

• 6:30 Матфейли 14:13-21, Лукали 9:10-17, Югьанни 6:1-14

+ 6:30 Маркли 6:7
+ 6:31 Маркли 3:20
+ 6:34 Матфейли 9:36
• 6:45 Матфейли 14:22-36, Югьанни 6:15-21
+ 6:45 Матфейли 11:21, Маркли 8:22
+ 6:46 Лукали 6:12, Лукали 9:28
+ 6:49 Лукали 24:37

+ 6:52 Маркли 6:41, Маркли 8:17, Югьанни 12:40,

+ 6:53 Матфейли 14:34, Лукали 5:1
+ 6:55 Маркли 2:4, Баркьудлуми 5:15
+ 6:56 Маркли 5:27
• 7:1 Матфейли 15:1-20
+ 7:5 Лукали 11:38
+ 7:6 Матфейли 23:13
+ 7:15 Баркьудлуми 10:15,
+ 7:19 Баркьудлуми 10:15, Баркьудлуми 11:9,
+ 7:20 Матфейли 12:34,
• 7:24 Матфейли 15:21-28
+ 7:26 Баркьудлуми 21:2-3
+ 7:27 Матфейли 7:6
+ 7:31 Маркли 8:24, Маркли 5:20, Маркли 1:9
+ 7:33 Маркли 8:23, Югьанни 9:6
+ 7:36 Маркли 1:44-45
• 8:1 Матфейли 15:32-39
+ 8:2 Матфейли 9:36
• 8:11 Матфейли 16:1-4
+ 8:11 Лукали 11:16,
• 8:14 Матфейли 16:5-12
+ 8:15 Лукали 12:1,
+ 8:17 Маркли 6:52, Маркли 7:18
+ 8:19 Маркли 6:41-43
+ 8:20 Маркли 8:8
+ 8:22 Маркли 6:45
+ 8:23 Маркли 7:33, Югьанни 9:6
• 8:27 Матфейли 16:13-20, Лукали 9:18-21
+ 8:28 Маркли 6:14,
+ 8:29 Маркли 14:61-62, Югьанни 11:27
+ 8:30 Матфейли 9:30
• 8:31 Матфейли 16:21-28, Лукали 9:22-27

+ 8:31 Лукали 17:25, Маркли 9:31, Маркли 10:34, Югьанни 2:19

+ 8:32 Югьанни 16:25
+ 8:33 Матфейли 4:10,
+ 8:34 Матфейли 10:38-39
+ 8:35 Маркли 10:29
+ 8:36 Лукали 12:20
+ 9:1 Маркли 13:30, Югьанни 21:22
• 9:2 Матфейли 17:1-13, Лукали 9:28-36
+ 9:2 Маркли 5:37, Маркли 14:33
+ 9:9 Маркли 1:44, Маркли 5:43
+ 9:13 Матфейли 11:14, Лукали 1:17
• 9:14 Матфейли 17:14-20, Лукали 9:37-43
+ 9:17 Лукали 11:14
+ 9:20 Маркли 1:26
+ 9:22 Маркли 1:40
+ 9:23 Матфейли 17:20-21
+ 9:26 Маркли 1:26

+ 9:27 Маркли 1:31, Маркли 5:41, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41

• 9:30 Матфейли 17:22-23, Лукали 9:43-45
+ 9:31 Маркли 8:31, Маркли 10:32-34
+ 9:32 Маркли 6:52

• 9:33 Матфейли 18:1-9, Лукали 9:46-50, Лукали 22:24-30

+ 9:33 Матфейли 17:24
+ 9:35 Маркли 10:43-44
+ 9:36 Маркли 10:16

+ 9:37 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 13:20

+ 9:38 Матфейли 7:22, Матфейли 12:27, Баркьудлуми 19:13,

+ 9:40 Матфейли 12:30, Лукали 11:23
+ 9:41 Матфейли 10:42
+ 9:42 Лукали 17:2

+ 9:43 Матфейли 5:30, Матфейли 25:41, Гьаргбаркь 20:10

+ 9:50 Матфейли 5:13, Лукали 14:34,
• 10:1 Матфейли 19:1-12
+ 10:12 Матфейли 5:32
• 10:13 Матфейли 19:13-15, Лукали 18:15-17
+ 10:15 Матфейли 18:3
+ 10:16 Маркли 9:36
• 10:17 Матфейли 19:16-30, Лукали 18:18-30
+ 10:17 Лукали 10:25
+ 10:21 Лукали 12:33
+ 10:23 Маркли 4:19
+ 10:27 Маркли 14:36, Лукали 1:37
+ 10:28 Маркли 1:18-20
+ 10:29 Маркли 8:35, Лукали 14:26
+ 10:31 Матфейли 20:16, Лукали 13:30
• 10:32 Матфейли 20:17-19, Лукали 18:31-34
+ 10:34 Маркли 8:31, Маркли 9:31
• 10:35 Матфейли 20:20-28
+ 10:35 Маркли 1:19
+ 10:37 Матфейли 19:28

+ 10:38 Маркли 14:36, Югьанни 18:11, Лукали 12:50

+ 10:39 Баркьудлуми 12:2, Гьаргбаркь 1:9
+ 10:43 Матфейли 23:11, Маркли 9:35
+ 10:45 Югьанни 13:4-5, Югьанни 11:51,
• 10:46 Матфейли 20:29-34, Лукали 18:35-43
+ 10:47 Лукали 1:32

+ 10:52 Маркли 5:34, Лукали 7:50, Лукали 17:19

• 11:1 Матфейли 21:1-11, Лукали 19:28-40, Югьанни 12:12-19

+ 11:1 Баркьудлуми 1:12, Матфейли 21:17, Лукали 24:50, Югьанни 11:18

+ 11:10 Матфейли 23:39
• 11:12 Матфейли 21:18-19
+ 11:12 Матфейли 4:2
+ 11:13 Маркли 13:28, Лукали 13:6

• 11:15 Матфейли 21:12-17, Лукали 19:45-48, Югьанни 2:13-22

+ 11:15 Лукали 2:24
+ 11:18 Матфейли 21:46
+ 11:19 Лукали 21:37
• 11:20 Матфейли 21:19-22
+ 11:23 Матфейли 7:7, Матфейли 17:20,
+ 11:24 Матфейли 7:7,
+ 11:25 Матфейли 6:14,
• 11:27 Матфейли 21:23-27, Лукали 20:1-8
+ 11:28 Баркьудлуми 4:7
+ 11:30 Маркли 1:4
+ 11:31 Лукали 7:30
+ 11:32 Матфейли 11:9, Матфейли 14:5
• 12:1 Матфейли 21:33-46, Лукали 20:9-19
+ 12:1 Маркли 13:34
+ 12:5 Матфейли 22:6, Матфейли 23:34,
+ 12:6 Матфейли 3:17,
+ 12:9 Баркьудлуми 13:46
+ 12:11 Баркьудлуми 4:11,
+ 12:12 Маркли 11:18, Маркли 11:32
• 12:13 Матфейли 22:15-22, Лукали 20:20-26
+ 12:13 Лукали 11:54
+ 12:14 Матфейли 17:24-25
+ 12:15 Маркли 7:6, Лукали 12:1
• 12:18 Матфейли 22:23-33, Лукали 20:27-40
+ 12:18 Матфейли 3:7, Баркьудлуми 23:8
• 12:28 Матфейли 22:34-40, Лукали 10:25-28
+ 12:31 Матфейли 19:19
+ 12:34 Лукали 20:40
• 12:35 Матфейли 22:41-46, Лукали 20:41-44
+ 12:35 Маркли 10:47, Лукали 1:32
+ 12:36 Баркьудлуми 2:34-35
+ 12:37 Маркли 6:20
• 12:38 Матфейли 23:1-36, Лукали 20:45-47
+ 12:39 Лукали 11:43
• 12:41 Лукали 21:1-4
+ 12:41 Матфейли 27:6
• 13:1 Матфейли 24:1-14, Лукали 21:5-19
+ 13:2 Лукали 19:44

+ 13:8 Гьаргбаркь 6:4, Баркьудлуми 11:28, Гьаргбаркь 6:8, Гьаргбаркь 6:12

+ 13:9 Баркьудлуми 17:6, Баркьудлуми 18:12, Баркьудлуми 24:1, Баркьудлуми 25:6

+ 13:10 Матфейли 28:19,
+ 13:11 Баркьудлуми 4:8
+ 13:12 Матфейли 10:35-36

+ 13:13 Матфейли 10:22, Югьанни 15:18, Гьаргбаркь 2:10

• 13:14 Матфейли 24:15-28, Лукали 21:20-24
+ 13:15 Лукали 17:31
+ 13:17 Лукали 23:29
+ 13:19 Гьаргбаркь 16:18
+ 13:20 Лукали 18:7
+ 13:21 Лукали 17:23
+ 13:22 Гьаргбаркь 13:13, Гьаргбаркь 16:14
+ 13:23 Югьанни 13:19, Югьанни 14:29
• 13:24 Матфейли 24:29-31, Лукали 21:25-28
+ 13:25 Баркьудлуми 2:20, Гьаргбаркь 6:13
+ 13:26 Матфейли 16:27
+ 13:27 Матфейли 13:41
• 13:28 Матфейли 24:32-35, Лукали 21:29-33
+ 13:30 Маркли 9:1

• 13:32 Матфейли 24:36-44, Лукали 17:26-30, Лукали 17:34-36

+ 13:33 Матфейли 25:13
+ 13:34 Маркли 12:1
+ 13:35 Матфейли 25:13,
+ 13:36 Матфейли 25:1-13

• 14:1 Матфейли 26:1-5, Лукали 22:1-2, Югьанни 11:45-53

+ 14:1 Югьанни 11:53

• 14:3 Матфейли 26:6-13, Лукали 7:36-50, Югьанни 12:1-8

+ 14:3 Матфейли 21:17, Югьанни 11:1, Югьанни 11:18,

+ 14:7 Маркли 2:20, Югьанни 7:33
+ 14:8 Югьанни 19:40
+ 14:9 Матфейли 24:14
• 14:10 Матфейли 26:14-16, Лукали 22:3-6
+ 14:10 Югьанни 13:2, Баркьудлуми 1:16

• 14:12 Матфейли 26:17-30, Лукали 22:7-23, Югьанни 13:21-30

+ 14:18 Югьанни 13:18
+ 14:21 Матфейли 18:7
• 14:22 Матфейли 26:26-30, Лукали 22:15-20,
+ 14:22 Югьанни 6:51,
+ 14:26 Лукали 22:39

• 14:27 Матфейли 26:31-35, Лукали 22:31-34, Югьанни 13:36-38

+ 14:27 Югьанни 16:32
+ 14:28 Маркли 16:7
• 14:32 Матфейли 26:36-46, Лукали 22:39-46
+ 14:33 Маркли 5:37, Маркли 9:2
+ 14:34 Югьанни 12:27

+ 14:36 Маркли 10:27, Маркли 10:38, Югьанни 18:11, Югьанни 5:30, Югьанни 6:38

+ 14:38 Матфейли 6:13,

+ 14:41 Югьанни 2:4, Маркли 9:31, Маркли 10:33

• 14:43 Матфейли 26:47-56, Лукали 22:47-53, Югьанни 18:3-12

+ 14:43 Баркьудлуми 1:16

+ 14:47 Лукали 22:38

+ 14:49 Маркли 11:27, Матфейли 1:22-23, Матфейли 21:4, Югьанни 19:36

+ 14:50 Маркли 14:27, Югьанни 16:32

• 14:53 Матфейли 26:57-68, Лукали 22:54-55, Лукали 22:63-71, Югьанни 18:13-14, Югьанни 18:19-24

+ 14:58 Маркли 15:29, Югьанни 2:19
+ 14:60 Маркли 15:4-5
+ 14:62 Матфейли 16:27, Матфейли 24:30,
+ 14:63 Баркьудлуми 14:14
+ 14:64 Маркли 2:7, Югьанни 10:36,
+ 14:65 Маркли 10:34

• 14:66 Матфейли 26:69-75, Лукали 22:56-62, Югьанни 18:15-18, Югьанни 18:25-27

+ 14:72 Маркли 14:30

• 15:1 Матфейли 27:1-2, Матфейли 27:11-14, Лукали 23:1-5, Югьанни 18:28-38

+ 15:1 Лукали 3:1, Лукали 13:1, Баркьудлуми 3:13, Баркьудлуми 4:27,

+ 15:2 Матфейли 2:2

+ 15:4 Маркли 14:60-61

• 15:6 Матфейли 27:15-26, Лукали 23:13-25, Югьанни 18:39

+ 15:10 Югьанни 12:19, Баркьудлуми 5:17
+ 15:11 Баркьудлуми 3:14
+ 15:14 Лукали 23:41,
+ 15:15 Маркли 10:34
• 15:16 Матфейли 27:27-31, Югьанни 19:2-3
+ 15:19 Маркли 10:34, Маркли 14:65

• 15:21 Матфейли 27:32-44, Лукали 23:26-43, Югьанни 19:17-27

+ 15:29 Маркли 14:58, Югьанни 2:19

+ 15:31 Югьанни 10:18

+ 15:32 Югьанни 1:49, Югьанни 12:13, Югьанни 20:29

• 15:33 Матфейли 27:45-56, Лукали 23:44-49, Югьанни 19:28-30

+ 15:40 Лукали 8:2

• 15:42 Матфейли 27:57-61, Лукали 23:50-56, Югьанни 19:38-42

• 16:1 Матфейли 28:1-8, Лукали 24:1-12, Югьанни 20:1-10

+ 16:1 Маркли 15:40
+ 16:3 Маркли 15:46
+ 16:7 Маркли 14:28

• 16:9 Матфейли 28:9-10, Матфейли 28:16-20, Лукали 24:13-49, Югьанни 20:11-23

+ 16:9 Лукали 8:2
+ 16:11 Лукали 24:11
+ 16:15 Баркьудлуми 1:8,
+ 16:16 Баркьудлуми 16:31, Югьанни 3:18

+ 16:17 Лукали 10:17, Баркьудлуми 5:16, Баркьудлуми 8:7, Баркьудлуми 16:18, Баркьудлуми 19:12, Баркьудлуми 2:4, Баркьудлуми 10:46,

+ 16:18 Лукали 10:19, Баркьудлуми 28:3-5, Баркьудлуми 9:12, Баркьудлуми 28:8

+ 16:19 Лукали 24:51, Баркьудлуми 1:9, Баркьудлуми 7:55-56, Гьаргбаркь 3:21

+ 16:20 Баркьудлуми 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=DRG

Баяндарибти дугьби

Баяндарибти дугьби

1. А

2. Б

3. В

4. ГЬ

5. ГӀ

6. Г

7. Д

8. Ж

9. З

10. И

11. К

12. КЪ

13. М

14. Н

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Х

21. ХӀ

22. Ш

23. Я

АЛЛАГЬАГАРТИ – илкьяйда бикӀутири жугьутӀуни цархӀилти халкьанас – илдала цаси Аллагь агни багьандан.

АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ – Аллагьли кабизахъурси ари. Аллагьла пачяхӀдешлизи ацӀни – ил Аллагьла ари марбарни саби.

АСИЯ – Эпес шагьар центрли биубси, БиштӀал Азияла магърибла шалила бутӀа (гьаннала Турцияла мер-муса).

БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ – Пасхалис гӀергъи 7 бархӀи бухъянбилтӀуси динна гӀядат.

ВАКИЛ – жявгрекла мезли ил девли «вархьибси» ибси иргъахъуси саби. Ил девла Инжилласи мягӀна – ГӀиса МасихӀли вархьибси ибси саби, сайра Илини чеввикӀили ГӀяхӀхабар багьахъес ватураибси. Вакил – ил ГӀиса МасихӀла, ванзаличиб ихтияр лебси, катурси адам сай. БегӀлара гьалаб илкьяйда бикӀути саби МасихӀла вецӀнукӀира мутагӀялимлис. ГӀурхӀели вакил ветаур Павелра, Сай вебкӀили ва мицӀириубли гӀергъи, МасихӀли къуллукъбарахъес живарибси.

ВЯГӀДА – ишаб Аллагьла ва адамтала ургабси вягӀда. Эски ВягӀда Муса идбагличил бигьунсири, Сагаси ВягӀда – ГӀиса МасихӀличил.

ГЬАБИЛ – Адамла ва ХӀявала кӀиибил урши. Аллагьли Гьабилла кьурбан гӀяхӀил кьабулбарибхӀели, ил сунела халал узи Кьабилли кавшибсири. Ил инсаниятла тарихлизиб цаибил кавшни сабри.

ГЬААРУН – Левила кьамлизивадси, Мусала халал узи. Аллагьли Мусачибад израиллантас Зегъа бедибхӀели, Илини цаибил кашишли катур Гьаарун. Аллагьли хъарбарибсири, чула къуллукъуни Сунени кадилзахъути, кашишуни гӀурхӀели чӀянкӀли Гьаарунна наслулизибадти биахъес.

ГӀИБАДАТХАНА – табтурти дучӀес ва балгни дирес учибиркуси юрт.

ГӀЯБИД – динничи кайзурси хӀялалси адам.

ГЯСКАРБЕГ – Римла гӀяскарла бекӀ, гӀярмияла бекӀ.

ДАРШБЕКӀ – Римла гӀяскарла бургъантала даршал адамлизибадси кьукьяла бекӀ.

ДАУД – ГӀиса дакӀуиэс азир дусличивра имцӀали гьалав хӀериубси жугьутӀунала пача. Бахъал идбагунани гьалахили бурусири, дудешгӀевли МасихӀ Даудла тухумлизивад вирар или.

ДИНАР – Римла империяла арц, сабира уцибси хӀянчизарла ца бархӀила хӀянчила кьиматличилси.

ДУРХЪАТИ ЖУЗИ – Аллагьла хъарбаркьунала табтурти (Таврат, Забур, Инжил ва цархӀилти).

ЖАГЬАННАБ – грек мезли «геенна» бетаурси саби жугьутӀ мезла «ге-хинном» («Хеннумла къярд») ибси, Ерусалимличибад гьарахъли ахӀенси, къярдла улизибад.

ЗАБУР – жугьутӀ динна 150 далай (тулки) кадурхуси Эски ВягӀдала декӀарси жуз – Забурла табтар.

ЗАЙТУН – чузибад гӀявадеш бирути цӀедешличилси галга ва илала цӀедеш.

ЗЕГЪА – Муса идбаглис Аллагьли бедибси Тавратличила.

ИБРАГЬИМ – Аллагьли чеввикӀибси ва сунечил вягӀда бигьунси, жугьутӀ халкьла цаибил жинсбег. Гьаланачи илис Ибрагь бикӀутири. ГӀурхӀели Аллагьли илис сагаси у бедиб – Ибрагьим. Гечли гӀямру дуркӀусири. Аллагьли илизи сунела ванзаличивад гьарахъси Ханаанна ванзаличи гечиахъес хъарбариб. Ил ванза Аллагьли илала халал кьадарла наслулис бедес чесибсири. Ибрагьим ва илала хьунул Сара чула урши ГӀисакь акӀайчи бахъхӀи хӀерликабиэс ва дахъал къиянти дяхӀяэс чебикиб. ГӀисакьла дуравад Ибрагьимла, Сарала къараваш Агаразивад акӀубси ИсмягӀил бикӀуси уршира леври. Ибрагьимла цархӀилти дурхӀнира лебри. ГӀисакьла урши Якьуб Израилла вецӀнукӀира кьамла жинсбегли ветаур. Библиялизив Ибрагьим – Аллагьлис хӀекьси мардешла, аги-кьяйдаличи ва адамтала гьанбикуначи хӀерхӀеили, Аллагьла лерилра хъарбаркьуни тамандирес хӀядурдешла мисал сай.

КАШИШ – жугьутӀунала ва гӀурхӀели христианталара динна къуллукъчи.

КЪАЙСАРКЪАЛА – (урус мезли «Кесария») – ЧевяхӀси Гьирадли тӀашбатурси ва Римла император Кесар Августла хӀурматлис Къайсар ибси у бедибси Палестинализибси шагьар.

КЪАЙСАРПАЧА – Римла пача, император.

КЪАНЧТӀАЛ – ГӀиса МасихӀла манзиллизиб декӀти такьсирти дарибти адамти кабуршес пайдалабируси къанчгъуна тӀал.

ЛЕВИТ – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси кашишла кумекчи. Израиллизиб ил цайли ца наслу-кьукьа сабри, сунела ванза агарси, сенкӀун илдала хӀянчи Аллагьла хъулиб къуллукъбирни сабри. Левитунани Зегъа руркъусири ва халкьла урга мугӀяллимтиван дурабулхъутири.

МАГЪРИБ – БерхӀи гӀелабиркуси шали (Запад).

МАШРИКЬ – БерхӀи абулхъуси шали (Восток).

МАСИХӀ – ГӀисала у (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли биалли – «христос») шурбалтуси саби «вакибси» или. ЖявхӀелла Израиллизиб Аллагьли къуллукъбарахъес чеббикӀибти кашишуни, идбагуни ва пачни зайтунна гӀявадешли бикутири. Идбагуначибадли Аллагьли чесибсири израиллантас МасихӀ – Пача вархьес, Суненира Израилла халкь уцахъуси ва даимлис дунъяла халкьанас бекӀдешдируси.

МИСРИ – жявхӀелла Египетла у.

МУСА – жугьутӀунала чевяхӀси гьавкьяна ва идбаг. Аллагьла хъарбаркь таманбирули, Мусани Израилла халкь пиргӀяванна зулмулиубад азадбатур ва Мисрилизибад дураиб.

НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ – лишаннибиубси вяшатӀала, динна гӀядат: умматла гьавкьянали адамла бекӀличи някъби чедурцутири ва хасси шукру биахъес улгусири. Илкьяйда Аллагьлизи ил адамлис Дурхъати РухӀ гахъес, излумазивад араиахъес яра хасти рухӀлати савгъатуни гахъес улгусири. Някъби чедуцниличивли хасси къуллукъбирниличи катесра вирусири.

ПАРИСЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Парисейтала вакилти Халамажлислизи кабурхутири. Саддукейтачи ургӀебли, парисейти къайгъилизибри Мусала Зегъала тӀалабуницун ахӀи, дахъал мухӀлила дурути кьяйдуртира чедетаахъили тамандирес. Илдани гӀядат дурабуркӀнила умудешличи чебетаахъили хӀерудибирусири, халкьла ургаб илдала халаси хӀурмат лебсири ва чуни дин бузахъудешличира, чула хӀял-тӀабигӀятла кьяркьдешличира хӀекьли пахрубирусири.

ПАСХА – жугьутӀунала динна байрам.

ПИРГӀЯВАН – (урус мезли «фараон») ЖявхӀелла Мисрила (Египетла) пачала у.

ПУНТИЙ ПИЛАТ – Римли катурси Иудеяла бекӀ, мербекӀ.

РАВВИ – жугьутӀ диннизиб: «дила хужаим»; динна мугӀяллимтачи хӀурматла дугьабиз.

САДДУКЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Халамажлисла бахъалгъунти бутӀакьянчиби, халакашишуни ва илдачи гъамти адамти саддукейти сабри. Парисейтачи ургӀебли, илдани чӀянкӀли Тавратла хӀурмат-кьимат мардирутири ва мухӀлила дурути кьяйдуртачи бирхути ахӀенри, идбагунала жузачи биалли илдала бирхауди агарсири. ЦабутӀаван, илдани уббирхъусири, Аллагьла гьала тӀашбизес багьандан, Аллагьла судла бархӀи лебилра бебкӀибти мицӀирбирни.

СИНАГУГ – бирхути жугьутӀунала уммат ва сут бархӀи илди булгуси юрт.

СИСЕЛА ИЗАЛА – (урус мезли «проказа») адамла камличибси декӀси, дяхъи-хъасличилси изала.

ТАБТАРЧИ – Тавратла табтурти ункъли дяркъурси ва халкьлис илди баяндируси динна гӀялим.

ТАБТУРТИ – Эски ВягӀдала жузи. Дурхъаси Табтар – жявхӀелла христиантала жузличила.

ТАВРАТ – Инжилла гьалар-гьаларти шел табтар (Мусала Зегъа). Илдазир Аллагьли жугьутӀунас жявлил чедаахъибти 10 хъарбаркьличил дархдасунти жамигӀятла гӀямрула дахъал кьяйдурти ва гӀядатуни баяндарили сари.

ТЯМАДАБИ – ГӀисала замана жугьутӀунала ургаб хӀурматла адамтазибад чеббиркӀути пасихӀкар адамти. Илдани динна ва гӀямру-яшавла гӀядатунира низам-кьяйдара дузахъниличи хӀерудибирусири.

УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ – (урус мезли «церковь») лебилра ГӀиса МасихӀличи бирхути; илкьяйда бикӀар ца мерличиб хӀербирути бирхутала жамигӀятлисра.

ХАЛАВЕГӀИЛ – жугьутӀунала «Яхве» (урус мезли «Господь») – ил Аллагьла у саби. ЦацахӀели «ХалавегӀил» ибси дев хӀурмат яра ари лебси адамличи гӀядатла дугьабизлира биэс бирар.

ХАЛАКАШИШ – ца дуслис виркӀуси жугьутӀунала кашишунала бекӀ.

ХАЛАМАЖЛИС – (грек мезли «синедрион») сунези 70 кашиш, тямада ва табтарчи кабурхуси, жугьутӀунала динна чебяхӀси мажлис.

ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ – Палестинализиб хӀекь (налог) бурчахъес Римли кабатурти хӀянчизарти.

ШИЗИБИКӀНИ – христиан динна мягӀничебси гӀядат: адам бунагьуназивад умуиъни ва Аллагьла гьуйчи кайзни иргъахъуси.

ЯГЬУДЕЯ – Ерусалим тахшагьарли биубси, Палестинала югла шайчибси бутӀа.

Картаби (Инжил)

Картаби (Инжил)

1. ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

2. ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

3. ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

4. ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

5. Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

6. Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Картаби

ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Table of Contents

- Инжил: Маркли

- Маркли

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

- Баяндарибти дугьби

- АЛЛАГЬАГАРТИ
- АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ
- АСИЯ
- БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ
- ВАКИЛ
- ВЯГӀДА
- ГЬАБИЛ
- ГЬААРУН
- ГӀИБАДАТХАНА
- ГӀЯБИД
- ГЯСКАРБЕГ
- ДАРШБЕКӀ
- ДАУД
- ДИНАР
- ДУРХЪАТИ ЖУЗИ
- ЖАГЬАННАБ
- ЗАБУР
- ЗАЙТУН
- ЗЕГЪА
- ИБРАГЬИМ
- КАШИШ
- КЪАЙСАРКЪАЛА
- КЪАЙСАРПАЧА
- КЪАНЧТӀАЛ
- МАГЪРИБ
- МАШРИКЬ
- МАСИХӀ
- МИСРИ
- МУСА
- НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ
- ПАРИСЕЙТИ
- ПАСХА
- ПИРГӀЯВАН
- ПУНТИЙ ПИЛАТ
- РАВВИ
- САДДУКЕЙТИ
- СИНАГУГ
- СИСЕЛА ИЗАЛА
- ТАБТАРЧИ
- ТАБТУРТИ
- ТАВРАТ
- ТЯМАДАБИ
- УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ
- ХАЛАВЕГӀИЛ
- ХАЛАКАШИШ
- ХАЛАМАЖЛИС
- ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ
- ШИЗИБИКӀНИ
- ЯГЬУДЕЯ

- Картаби (Инжил)

- ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя
- ГӀиса МасихӀла заманала Палестина
- ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

- ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

- Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

- Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя